Indeling orkest

| symfonie-orkest | houtblazers | koperblazers | slagwerk | strijkinstrumenten midi-symfonieorkest | toets |


Er zijn verschillende soorten orkesten:

Harmonie-orkest: Bestaat alleen uit hout- en koperblazes en slagwerk. Soms zijn ook strijkbassen toegevoegd.
Meer informatie: De Opstelling van een Harmonie-orkest,
Fanfare-orkest: Bestaat uit koperblazers, saxofoons en slagwerk.
Meer informatie: Over de Fanfare 
Strijkorkest: Dit is een klein orkest, dat alleen bestaat uit strijkinstrumenten.
Kamerorkest: Dit is een klein orkest, dat bestaat uit strijkinstrumenten, hout- en koperblazers en slagwerk (voornamelijk de pauken). Dit orkest speelt meestal muziek uit de 18e - en begin 19e eeuw.
Symfonie-orkest: Dit is een groot orkest, dat bestaat uit strijkinstrumenten, hout- en koperblazers en slagwerk.
 
 Hier kun je, interactief, een heel orkest bestuderen. En alle instrumenten beluisteren.
 Deze site is zeer de moeite waard om naar toe te gaan.

De ontwikkeling van het orkest
Wil je meer te weten komen over de veranderende samenstelling van het orkest dan kun je dat doen op de volgende site:

  • De ontwikkeling van het orkest
    Op deze site kun je lezen hoe de samenstelling van het orkest zich door de eeuwen heeft ontwikkelt. Besproken worden de instrumentale groepen in de renaissance, het barok-orkest, het klassieke orkest, het romantische orkest en het moderne orkest.

Het Symfonie-orkest

Het symfonie-orkest, is het meest bekend van alle Westerse instrumentale groepen.
De woorden symfonie en orkest zijn afkomstig uit het Grieks.

  • Symfonie betekent samenklank ("sym" betekent samen en "phon" betekent klank).
  • Orkest (orchestra) is de ruimte in het Griekse theater, waar musici (en dansers) zich bevonden. Later ging de naam op de musicerenden (de muzikanten van het orkest) zelf over.

Vele grote steden in de wereld bezitten minstens n volledig orkest. Het grootste Nederlandse symfonie-orkest is het Concertgebouworkest uit Amsterdam.
De leider van het orkest noem je een dirigent. De dirigent slaat niet alleen de maat, hij moet de repetities en de uitvoeringen leiden en geeft tevens aan wanneer de verschillende instrumenten moeten invallen. Daarom heeft de dirigent de volledige compositie, waarin alle partijen genoteerd staan - de partituur - vr zich. De orkestleden hebben alleen hun eigen partij. Je kunt je wel voorstellen dat de slagwerker die 120 maten rust heeft deze niet allemaal gaat zitten uittellen, maar op het sein van de dirigent wacht.
Niet altijd speelt het hele orkest. Is dit wl het geval dan spreekt men van tutti. Juist het verschil van combinaties van de verschillende instrumentgroepen, geeft zijn charme aan het symfonie-orkest.

Hieronder zie je de orkestopstelling:

Het symfonie-orkest bestaat uit vier instrumentgroepen (ook wel "families" genoemd):

De oorsprong van deze 4 instrumentgroepen binnen het orkest is ontstaan na 1560, tijdens de barok-periode. In deze periode zien we het regelmatige gebruik van een ensemble (dit is een klein orkest), dat de kern werd van het moderne orkest.
Dit barok-ensemble bestond uit de moderne strijkersgroep (viool, altviool, cello en contrabas), fluiten of blokfluiten, hobo's, fagot, trompetten, hoorns en een klavecimbel.
De klavecimbel-speler was tevens de leider (dirigent) van het ensemble.
Tijdens de overgang naar de klassieke periode omstreeks 1750, werd de strijkersgroep ruim verdubbeld en het orkest uitgebreid met klarinetten, trombones en slagwerk. Het klavecimbel verdween en er kwam een dirigent voor in de plaats.
En vanaf ca. 1850 (de romantische periode) werden alle instrumentgroepen uitgebreid met meer van hetzelfde (de strijkersgroep werd weer ruim verdubbeld). Ook werden er weer nieuwe instrumenten aan het orkest toegevoegd, zoals de harp. Bij de hout- en koperblazers kwamen er basinstrumenten bij en vooral het slagwerk werd fors uitgebreid.
De meest voorkomende instrumenten binnen deze groepen worden hieronder toegelicht. Klik op de naam van het instrument voor meer informatie.

omhoog


Houtblazers

De eerste houtblazers die in het orkest (tijdens de barokperiode) verschenen waren de fluiten, de hobo en de fagot.
In de klassieke periode, omstreeks 1750, kwam de klarinet erbij en in de 19e eeuw (romantische periode), werden de houtblazers weer verder uitgebreid. Deze uitbreiding bestond uit de toevoeging van een tweetal basinstrumenten. Het waren de basklarinet en de contrafagot.
De houtblazers zijn van kleppen voorzien. Hiermee kun je de toonhoogte regelen. De hobo, klarinet en de fagot hebben een riet (enkel-of dubbelriet), die onmisbaar is voor de klankopwekking van het instrument.

Hieronder kun je een aantal links vinden naar pagina's waar meer te vinden is over houtblazers (wel allemaal Engelstalig).

omhoog


Koperblazers

Tijdens de barok-periode (ca. 1720), waren er hoorns en trompetten in het orkest. Dit waren natuurhoorns- en trompetten, instrumenten die nog geen ventielen hadden om de toonhoogte te regelen. Hierdoor konden ze maar een beperkt aantal tonen spelen.
Tijdens de overgang naar de klassieke periode (ca. 1750), werden trombones aan het orkest toegevoegd en pas in de romantische periode (ca. 1850), was de groep koperblazers compleet met de toevoeging van de tuba.
De hoorn, trompet en tuba zijn van ventielen voorzien, waarmee je de toonhoogte kunt regelen.
De trombone heeft een schuif waar je de toonhoogte mee regelt (er zijn trouwens ook ventiel-trombones).

Hieronder kun je een aantal links vinden naar pagina's waar meer te vinden is over koperblazers (wel allemaal Engelstalig).

omhoog


Slagwerk

De instrumenten van de slagwerk-sectie van het moderne orkest bestaan uit twee basis-typen. Het eenvoudigste type, waartoe de triangel en het woodblock behoren, wordt niet gestemd en produceerd een toon van onbepaalde hoogte. Op gestemde instrumenten, waartoe de xylofoon en de buisklokken worden gerekend, kunnen melodien worden gespeeld.
De geschiedenis van de orkestslagwerkgroep dateert uit het midden van de 18e eeuw (eind barok- begin klassieke periode), toen voor het eerst pauken, bekkens en triangel werden ingevoerd.
In de 19e eeuw ( de romantische periode) begonnen gestemde instrumenten, waaronder xylofoon en buisklokken, te verschijnen.

Trommen spelen een belangrijke rol in de slagwerk-sectie van het moderne orkest. De kunst en de literatuur uit de Oudheid tonen aan dat trommen door de voornaamste beschavingen uit het verleden werden gebruikt.
Ook van grote betekenis in de muziek van het Europa van de middeleeuwen en de renaissance.
Zeer bekend was de kleine trom, die tegenwoordig nog wordt bespeeld. Ook trof men in de middeleeuwen op vele plaatsen aan, kleine keteltrommen van Arabische oorsprong. Deze hebben zich ontwikkeld tot de moderne pauken.

omhoog


Strijkinstrumenten

De strijkersgroep heeft van het begin af aan een belangrijke rol gespeeld in het orkest.
Vanaf de barokperiode (na 1560) tot en met de dag van vandaag, bestaat deze groep uit 4 instrumenten. Alleen het aantal heeft zich behoorlijk uitgebreid.
In de barokperiode bestond de strijkersgroep nog maar uit: 6 violen, 3 altviolen, 2 cello's en 1 contrabas. Het moderne orkest heeft: 30 violen, 12 altviolen, 10 cello's en 8 contrabassen.

Hieronder kun je een aantal links vinden naar pagina's waar meer te vinden is over strijkinstrumenten (wel allemaal Engelstalig).

omhoog


Het (MIDI) Symfonie-orkest

Hieronder zie je de gebruikelijke plaatsindeling bij een symfonie-orkest. De instrumenten van de vier "families" worden in groepen geplaatst.
Deze rangschikking bevordert het mengen van de klankkleuren van de individuele instrumenten en het samenspel van de musici in hun groepen.
Je kunt dit orkest ook horen. Door op de naam van een instrument te klikken, krijg je een stukje van hun partij te horen, uit het slot van "de Ouverture 1812" van de componist Tchaikovsky.
Op de plaats van de dirigent zie je een luidsprekertje. Wanneer je hierop klikt hoor je het hele orkest.

Indeling Symfonieorkest

Hieronder kun je de verschillende instrumentgroepen horen en het hele orkest, door te klikken op hun naam.

omhoog


Diagnostische toets

Op deze pagina vind je een toets waar je jezelf kunt testen v.w.b. jouw kennis over het orkest en de daarin voorkomende instrumenten. Klik op diagnostische toets en test jezelf.