Inleiding Middeleeuwen Renaissance Barok Klassiek Romantiek XXste eeuw  

 
Algemeen
Meerstemmigheid
Franco-Vlaamse school
Venetiaanse school
Geestelijke muziek
Wereldlijke muziek
Instrumenten
Stijlkenmerken
Oefenen
Quiz

 

Venetiaanse school

In de late Renaissance (2e helft 16e eeuw) was de muziek van de Venetiaanse school van groot belang. In VenetiŽ werd zowel in de muziek als in de schilderkunst een krachtige impuls gegeven voor de ontwikkeling van de latere Barokstijl.

De nieuwe ruimtelijke voorstellingen van de 16e eeuw - het onderzoek naar de bewegingen van de aarde en de planeten, het uitbouwen van het ruimtelijk perspectief in de schilderkunst, de nieuwe ruimtelijke werking in de architectuur - ontwikkelden ook in de muziek nieuwe dimensies.

Het was niet voor niets dat VenetiŽ het centrum werd van deze nieuwe ontwikkelingen in de muziek. Buiten Venetie stond de kerk minder tolerant ten opzichte van nieuwe ideeen. De stadsstaat Venetie was het handels-en culturele centrum van Europa. De scheiding van kerk en staat vervaagde er. Het staatshoofd, de Doge, werd gekozen in plaats van dat de functie vererfde. De Doge had in de stad de leiding over geestelijke en politieke zaken. Feesten en ceremonien hadden meestal plaats in of om de San Marco basiliek en muziek speelde altijd een belangrijke rol bij deze evenementen.

Canzona - Giovanni Gabrieli

Meerkorigheid
Kenmerkend voor de Venetiaanse muziekstijl is het gebruik van de 'meerkorigheid'. Door koren en instrumentale ensembles op verschillende plaatsen in de uitvoeringsruimte neer te zetten, konden bijzondere echo-effecten gerealiseerd worden. In tegenstelling tot de complexe, polyfone lijnen van de Frans-Vlaamse componisten bestond de Venetiaanse muziek grotendeels uit massieve homofone harmoniŽn. Twee belangrijke componisten zijn: Andrea Gabrieli (1610-1585) en diens neef Giovanni Gabrieli (1554-1612).

De architectuur van de San Marco leende zich perfect voor experimenten met muziek en ruimte. De immense ruimte van de basiliek was door z'n akoestiek minder geschikt voor polyfone muziek.


Er waren verschillende plaatsen voor koren en instrumentale ensembles. De muziek bereikte het publiek van alle kanten en het effect was groots.
De ontwikkeling van deze kleurrijke muziek was in overeenstemming met de groeiende behoefte aan pracht en praal en machtsvertoon. 

Met name in het slotgedeelte van het motet  'Omnes gentes' van G. Gabrieli hoor je goed de massieve samenklanken van de Venetiaanse school die een overweldigend effect moeten hebben gehad in die tijd.

 

Kyrie - Andrea Gabrieli

Omnes gentes - Giovanni Gabrieli

 

Op weg naar de Barok
De Venetianen braken door het inzetten van instrumenten (naast of in plaats van de zangstemmen) met de a-capella traditie van de renaissance. Door die verschillende samenstellingen van de diverse koren ontstonden nieuwe klankkleuren. Deze koren werden in de composities vaak tegenover elkaar gezet waardoor instrumentale en vocale partijen, groot koor en klein koor/ solist afgewisseld werden met elkaar. Hierdoor ontstaat een dialoog tussen de verschillende koren/ ensembles. Dit noemen we 'stile concertato'. Deze stijl werd karakteristiek voor de Barokstijl en wordt ook wel concertatostijl genoemd.  

De nadruk op contrast en harmonie (homofonie) in plaats van de gelijkwaardigheid van alle stemmen in de polyfonie, luidt het eind in van de Renaissance op muziekgebied en het begin van een nieuw tijdperk: de Barok. De Venetiaanse school oefende grote invloed uit op de muziek aan het eind van de 16e en het begin van de 17e eeuw.