Inleiding Middeleeuwen Renaissance Barok Klassiek Romantiek XXste eeuw Test je kennis!

 
Algemeen
Franco-Vlaamse school
Venetiaanse school
Meerstemmigheid
Geestelijke muziek
Wereldlijke muziek
Instrumenten
Stijlkenmerken
Oefenen
Quiz

 

Algemeen 

De term "Renaissance" betekent letterlijk "wedergeboorte". In de 15e en 16e eeuw werd de Oudheid (de klassieke Griekse en Romeinse wereld) een bron van inspiratie. Veel wetenschappers, filosofen en kunstenaars beschouwden de Middeleeuwen als een duistere periode, die overheerst werd door de dwingende macht van de kerk die elke vernieuwing tegenhield. 
Met de herontdekking van het klassieke erfgoed (daar was de mens de maat van alle dingen) vond inderdaad een soort wedergeboorte plaats. 
Het begrip "Renaissance" staat dan ook voor de herleving van de menselijke waarden.

Men streefde niet alleen meer naar zaligheid in het hiernamaals maar ook naar een bevredigend aards bestaan. Het hebben van en uitdrukking geven aan alle mogelijke menselijke genoegens werd niet meer bijvoorbaat als een zonde gezien. Het werk van kunstenaars en schrijvers moest naast Gods goedkeuring ook begrijpelijk en aangenaam voor de mens zijn.  

Onder invloed van humanisme, ontdekkingsreizen, wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen wordt de aandacht voor de mens als individu groter. 
Het nieuwe mensbeeld heeft een nieuw type kunstenaar tot gevolg dat zichzelf als scheppende kracht ziet.

Een slaaf, beeld bedoeld voor het graf van Paus Julius II - Michelangelo

Tegelijkertijd komt het nieuwe zelfbewustzijn van de mens tot uitdrukking in de kerkelijke twisten en de geloofsstrijd, in de reformatie en contrareformatie.
De reformatie (Luther, Calvijn, protestantisme, reformatorische kerken) is een reactie op de rijkdom en decadentie in de kerk van Rome. De contrareformatie is een poging van de Roomse Kerk om weer orde op zaken te stellen.

Muziek
Dat de mens steeds meer centraal staat, komt o.a. tot uiting in de beeldende kunst en literatuur. 
De muziek loopt t.o.v. de andere kunsten een beetje achter, pas vanaf 1450 breekt de Renaissance door in de muziek. De muziek wordt in vergelijking met de Middeleeuwen vermenselijkt:

De relatie tekst-muziek wordt belangrijker. Componisten gingen op zoek naar nieuwe middelen om de inhoud van de tekst te benadrukken. In plaats van de grillige melodielijnen van de gotische muziek wordt de eenvoudige door de menselijke adem bepaalde melodie het ideaal. 
De gecompliceerde gotische ritmiek maakt plaats voor een regelmatige ritmische puls. Het ritmisch verloop wordt bepaald door de natuurlijke declamatie van de tekst. De expressie van de tekst moet worden weergegeven.

Voor het eerst mag muziek beluisterd worden puur om haar esthetische kwaliteiten.

In de muziek gaat de de wereldlijke muziek een steeds grotere rol spelen ook krijgt de instrumentale muziek voor het eerst zelfstandige betekenis.

Als gevolg van de uitvinding van de muziekdruk (1476) zijn vanaf het begin van de 16e eeuw zeer veel composities gedrukt.

ItaliŽ het centrum van de kunsten 
De rijkdom aan kunst en cultuur is te vinden aan de hoven in Frankrijk, Engeland en ItaliŽ en in kathedralen, kerken en kloosters. Ook de kerkmuziek levert haar bijdrage aan deze pracht en praal.

In de Middeleeuwen lag het centrum van de culturele ontwikkeling in Frankrijk. 

In de Renaissance verschuift dit. Met name in de 16e eeuw was ItaliŽ het centrum van de kunsten.
De belangrijkste muzikale ontwikkelingen (ook schilder-en beeldhouwkunst) gebeurden in ItaliŽ. 

De Franco-Vlaamse componisten waren veelvuldig in dienst van de Italiaanse vorstenhoven en het Vaticaan. Daar konden ze de meerstemmigheid ontwikkelen tot grote hoogten. 
De Italiaanse componist Palestrina, beÔnvloed door de Franco-Vlaamse stijl, heeft in zijn missen en motetten deze polyfone schrijfwijze geperfectioneerd.

Andrea Mategna: gedeelte van een fresco in het hertogelijk paleis te Mantua
Markies Lodewijk XIII van Gonzaga, beschermer van de kunstenaar, met echtgenote en bloedverwanten

Tegelijkertijd ontwikkelde de wereldlijke muziek zich: het motet kreeg zijn wereldlijke tegenhanger in het Italiaanse madrigaal, en ook de instrumentale muziek begon steeds meer een zelfstandige rol te spelen. Met name in VenetiŽ waar al het begin van de Barok te beluisteren viel.

 

Meer informatie over de renaissance kun je vinden bij het Musiversum