Met dank aan Paul Eigenhuis (www.muzieklokaal.nl)

Troubadours

Het kruistochtsyndroom
De troubadours, waarvan sommigen al rond 1080 actief waren, waren edellieden en ridders uit het Zuiden van Frankrijk die moegestreden (en vooral moe door het langdurige reizen) van hun kruistocht thuis een andere verheven bezigheid zochten. Hun muziek is niet meerstemmig maar vaak wel, in tegenstelling tot de kerkmuziek, begeleid door instrumenten. Soms trokken zij zelf langs de kastelen en de hoven om hun werk te laten horen maar ook kwam het voor dat zij dit werk lieten doen door jongleurs, artiesten van iets lager allooi.

De liederen van de troubadours gingen over de hoofse liefde, heldendaden en de natuur met haar seizoenen. De taal waarin zij schreven was Langue d'Oc wat nu is uitgegroeid tot het Provençaals

De melodie
Het is uit de manuscripten niet te herleiden of de liederen van de troubadours gezongen werden in een vrij ritme zoals het Gregoriaans of dat er in navolging van de ontwikkelingen in de kerkmuziek modaal ritme werd gebruikt. Wel zijn de melodieën duidelijk melancholieker en expressiever dan de kerkelijke. De tekstplaatsing is overwegend syllabisch.

 

 

Can vei la lauzeta mover - Bernart de Ventadorn 
luistervoorbeeld (800kB)

 

troubadours
'Frauwenlob' een illustratie uit het Manessische Liederhandschrift (Archief voor kunst en geschiedenis, Berlijn)
Can vei la lauzeta mover
De joi sas alas contra .l rai,
Que s'oblid' e .s laissa chazer
Per la doussor c'al cor li vai,
Ailas! quals enveja m'en ve
De cui qu'eu veja jauzion!
Meravilhas ai, quar desse.
Lo cors de dezirer no 'm fon
Wanneer ik de leeuwerik zie bewegen
Zijn vleugels van vreugde en naar de zon vliegen
Zichzelf vergetend en vallend
In het geluk dat door zijn hart stroomt
O, wat benijd ik dan
Alle wezens die ik gelukkig zie
Ik ben verbaast dat
Mijn hart niet smelt van verlangen
Ailas! tan cuidava saber
D'amor no .m posc tener
Car eu d'amar no .m posc tener
Celeis don ja pro non aurai.
Tout m'a mon cor, e tot lo mon;
E me mezeis e tot lo mon
E can se .m tolc, no .m laisset re
Mas dezirer ecor volon
O. wat wist ik toen veel
Van liefde en hoe weinig weet ik nu
Want ik kan niet stoppen lief te hebben
Haar van wie ik niets mag hebben.
Heel mijn hart en heel haarzelf
Heel mijn zelf en alles wat ik heb
Zij nam het van mij af en laat mij niets
dan verlangen en een zoekend hart.