Inleiding Middeleeuwen Renaissance Barok Klassiek Romantiek XXste eeuw  

 

-Middeleeuwen-

 
Algemeen
Gregoriaans
Meerstemmigheid
Wereldlijke muziek
Instrumenten
Stijlkenmerken
Oefenen
Quiz
 

 

Instrumenten en instrumentale muziek

Veel middeleeuwse instrumenten zijn vanuit Azie in Europa terecht gekomen, via Byzantium maar ook via de Arabieren in Noord-Afrika en Spanje.

Het is onwaarschijnlijk dat er in de vroege middeleeuwen instrumentale muziek bestond die niets met zang en dans te maken had. Middeleeuwse dansen werden niet alleen met zang maar ook met instrumenten begeleid. Zo is de estampie de oudst bekende vorm van instrumentale dansmuziek.

De muziek van de Late Middeleeuwen (14e eeuw) werd zowel vocaal als instrumentaal en vocaal-instrumentaal uitgevoerd. Componisten schreven geen specifiek instrumentale muziek, de uitvoerenden bepaalden zelf ( op basis van de aanwezige stemmen en instrumenten) de manier waarop de muziek werd gerealiseerd.

Gedurende de hele Middeleeuwen waren instrumenten ondergeschikt aan het zingen. 

geluidsfragment van blaasinstrumenten  


De trap van beneden naar boven: 

trommel met fluit, triangel, zink harp, luit, schalmei en rechtsonder speelt een man op het portatief 

 


links: portatief  rechts: harp

instrumenten

harp

 
luit

 
psalterium

 
zink

 
sackbut

 
schalmei

 
blokfluit

 
dwarsfluit

 
portatief

 
draailier

 
doedelzak

 

Er zijn heel weinig instrumenten bewaard gebleven uit deze periode, daarom is de meeste kennis over deze instrumenten gebaseerd op illustraties in manuscripten of beeldhouwwerken in kerken.
De oudste middeleeuwse instrumenten zijn de harp, vedel en luit. Een ander instrument dat vaak in de middeleeuwen werd gebruikt is het psalterium (een soort citer). 
Onder de blaasinstrumenten vinden wij de zink (een rechte of gebogen hoorn), de sackbut (de voorloper van de trombone), de schalmei of pommer (de voorloper van de hobo), de blokfluit en de dwarsfluit . 
Een instrument dat ook veel gebruikt werd, was het kleine, draagbare orgeltje (het portatief). Dit werd met 1 hand bespeeld terwijl de andere hand de blaasbalgen met lucht vulde.

Vanaf de 12e eeuw werden ook slaginstrumenten gebruikt, voornamelijk om bij zang en dans de maat aan te geven: trommels, bekkens en de tamboerijn

In de volksmuziek werden draailier en doedelzak veelvuldig bespeeld. 
Blokfluit, vedel (voorloper van de viool) en trom worden bespeeld door minstrelen en jongleurs.

 

De vrouw op de twee zwanen gezeten bespeeld het hakkebord
(een citer), op de achtergrond zien je de fluit, schalmei, doedelzak
en een groep zangers.


Indeling van instrumenten
Tijdens de 14e eeuw bepaalde de luidheid de indeling van de instrumenten.

De "zachte  instrumenten" waren:
de harp, vedel, de luit, het portatief, de dwarsfluit en de blokfluit.

Tot de "harde instrumenten" behoorden onder meer de schalmei, de zink en de trompetten.

 

Deze indeling is op de afbeelding hiernaast goed te zien. Van boven naar beneden:

  • vedel, psalterium, luit
  • tamboerijn, portatief en kleppers
  • doedelzak, blaasinstrumenten en trommels

 



 

 Meer informatie kun je vinden bij:
A guide to Renaissance and medieval instruments:
 Informatie, afbeeldingen en geluidsvoorbeelden van
 middeleeuwse instrumenten