Begrippenlijst 'Turkije'

INDEX :

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ

- A -

Aalmoes

Volgens deze zuil van de islam moeten moslims als ze dan kunnen de armen geld of goederen schenken.

Aantrekkingsfactoren

Ook wel pull-factoren. Het zijn positieve redenen voor mensen om zich ergens te vestigen.

Aantrekkingsgebied

Gebied dat zich kenmerkt door positieve vestigingsplaatsfactoren, waardoor het mensen aantrekt die wegtrekken uit afstotingsgebieden.

Aardbeving

Schokkende of trillende beweging van een deel van de aardkorst, ontstaan door krachten van binnenuit de aarde. Ze treden op in de buurt van een breukzone.

Aardpiramiden

In CapadociŽ de puntvormige weggeŽrodeerde tufsteenformaties. Ze zijn een toeristische attractie van de eerste orde.

Abortus

Het voortijdig laten afbreken van een zwangerschap. In Turkije sinds 1983 wettelijk toegestaan.

Afstotingsfactor

Negatieve redenen voor mensen om een bepaald gebied te verlaten om zich ergens anders te gaan vestigen. Ook wel push-factoren.

Afstotingsgebied

Gebied dat zich kenmerkt door negatieve vestigingsplaatsfactoren. Hierdoor trekken mensen uit dit gebied weg, naar een aantrekkingsgebied.

Afstotingsgebied

Gebied dat zich kenmerkt door negatieve vestigingsplaatsfactoren. Hierdoor trekken mensen uit dit gebied weg, naar een aantrekkingsgebied.

Afwateringskanaal

Kanaal dat zorgt dat overtollig water een gebied kan verlaten.

Allochtonen

Andere benaming voor die mensen die in een land wonen waar ze niet geboren zijn. Voorbeelden in Nederland zijn de Surinamers, Antillianen, Marokkanen en de Turken. Het tegenovergestelde is: autochtonen.

Ambachtsbedrijfje

Kleine bedrijven waar weinig mensen werken en gebruik maken van vooral eenvoudige hulpmiddelen. Voorbeelden: pottenbakkers, schoenmakers. Ze behoren vaak tot de informele sector.

Amnesty International

Organisatie die overal in de wereld de mensenrechten aan de kaak stelt. Eind 1988 berichtte AI nog uitgebreid over mensenrechtenschendingen in Turkije. Sindsdien is er nog weinig verbeterd. Met name de Koerdische minderheid heeft het zwaar te verduren.

Analfabetisme

Het niet kunnen lezen en/of schrijven. Het bedraagt ongeveer 30% in Turkije. Omdat alle mannen tijdens militaire dienstplicht lezen en schrijven krijgen, komt onder mannen geen analfabetisme voor. Onder vrouwen wel omdat het voor een meisje vaak niet nodig wordt geacht een opleiding te kunnen volgen.

AnatoliŽ

Deel van Turkije dat in z'n geheel in AziŽ ligt, Het wordt ook wel Klein AziŽ genoemd.

Angorageiten

Langharig geiteras, oorspronkelijk gefokt in Klein-AziŽ. Van de mohairwol maakt men de zogenaamde kemelsharen stoffen.

Ankara

Ankara is sinds 1923 de hoofdstad van Turkije. Ankara werd daartoe aangewezen door Kemal AtatŁrk. Deze stad is de tweede stad van Turkije. Ankara is het bestuurs- en politiek centrum van Turkije. In vergelijking met Istanbul is deze stad niet half zo groot.

Ararat

Naam van een oude vulkaantop in het oosten van Turkije, tevens het hoogste punt van het land.

Arbeidsintensief

Om het werk uit te voeren zijn veel arbeiders nodig. Dit in tegenstelling tot arbeidsextensief.

Arbeidsmigranten

Mensen die vanuit Turkije naar het buitenland emigreren om in dat andere land te gaan werken.

Arbeidsproductiviteit

Het vermogen van iemand om in een bepaalde tijd een hoeveelheid producten voort te brengen. Als per arbeidskracht veel wordt geproduceerd is sprake van een hoge arbeidsproduktiviteit.

Armoedegrens

Absolute minimum aan geld en voedsel dat iemand per jaar nodig heeft om van te kunnen leven. Raakt men daar onder, dan komt de gezondheid in gevaar door gebrek aan voedsel, hygiŽne en medische verzorging.

Assemblagebedrijven

Bedrijven die niets anders doen dan het in elkaar zetten van elders geproduceerde onderdelen.

Ataturk

De eerste president van Turkije die in 1923 aan de macht kwam. Wordt gezien als degene die Turkije in de richting van het moderne westen heeft ontwikkeld.

Ataturkstuwdam

Eťn van de grote stuwdammen in het Grand Anatolian Project. In 1990 werd met de bouw van deze omstreden superdam begonnen. Hiermee wordt water vastgehouden voor de irrigatie en energie opgewekt.

Autochtonen

Mensen die wonen in het land waar ze ook geboren zijn. Tegenovergestelde van allochtonen.

Aya Sofia

Kerk in Istanbul, gebouwd in 532-537, in opdracht van de Byzantijnse keizer Justinianus. Istanbul heette toen nog Constantinopel. Ook wel Hagia Sofia.

Terug naar de Index

- B -

Bad Lands

Door erosie zodanig aangetaste gebieden, dat ze niet meer geschikt zijn voor de landbouw. Er kan dan een woestijn ontstaan in eerst door de landbouw gebruikte gebieden.

Badhuizen

Ook wel: hamam. In Turkije is het in sommige gebieden gebruikelijk in een badhuis een bad te nemen. Het is een ontmoetingsplaats voor vrouwen en mannen in aparte badhuizen.

Bazaar

Een in de stad duidelijk afgebakend stuk waar de handel wordt bedreven vanuit kleine winkels en marktkramen.

Bekken

Vlakke delen in of tussen twee gebergtes. In Turkije wordt zo'n bekken een Ova genoemd.

Bestaansminimum

Situatie waarbij men nog net rond kan komen en nog net voldoende voedsel heeft om van te leven. Als men hieronder komt bevindt men zich in grote armoede.

Betonoorden

Scheldwoord voor steden die op grote schaal betonnen flats, restaurants en wegen hebben aangelegd waardoor de stad veel minder aantrekkelijk is geworden.

Bevolkingsdichtheid

Het aantal mensen per vierkante kilometer.

Breukzone

Plaats waar twee schollen tegen elkaar aandrukken. Hier vinden regelmatig aardbevingen plaats.

Buitenlandse migratie

Verhuizen waarbij de landsgrenzen worden overschreden.

Bureaucratie

Verschijnsel waarbij een groot, log, apparaat van ambtenaren de mensen verstrikt in regeltjes en voorschriften en daardoor problemen geeft op het gebied van handel, contacten, enz. Hierdoor verloopt alles traag en is het moeizaam om iets te regelen.

Byzantium

Dit was in de Griekse tijd de naam van het huidige Istanbul.

Terug naar de Index

- C -

CapadociŽ

Ongeveer 200 km ten zuidoosten van Ankara ligt CapadociŽ. Hier is ooit door een uitbarsting van twee vulkanen vulkanische as afgezet in dikke lagen. Uit die as ontstond een vrij zachte witte tufsteen. Door verwering is een soort maanlandschap met bijzondere vormen ontstaan. Ook de mens ontdekte die tamelijk zachte en goed bewerkbare materiaal. Door christelijke vluchtelingen werd in dit gebied grotten uitgehakt, die dienst deden als woningen en kerken.

CapadociŽ

Gebied in het centrale deel van Turkije, dat bekend is om z'n voor toeristen interessante tufsteengebieden. Hierin zijn steden uitgehakt en heeft de erosie voor wonderlijke vormen gezorgd. Het is oorspronkelijk ontstaan door vulkanische activiteit.

Capillaire opstijging

Het water in de bodem 'trekt' zich als het ware via de gronddeeltje omhoog. Hierdoor gaat het verdampen en treedt verzilting op. Het treedt het meest op als de grondwaterspiegel hoog ligt.

Cardak

Eenvoudige strandhutjes, waar men verkoeling kan zoeken tegen de hete zeewind.

Carsi

Turkse benaming voor bazaar.

Centrum-Periferie-model

Het centrum in een gebied bezit de macht(regeringscentrum), het geld (banken) en is het meest ontwikkeld. De periferie van een gebied is achtergebleven en is afhankelijk van de maatregelen, het werk en het geld in het centrum.

Constantinopel

Tijdens de Byzantijnse Periode (330-1453) de benaming voor het huidige Istanbul.

Continentaal klimaat

Klimaat met hete zomers en koude winters. Vooral in Oost-Turkije waar de geringe hoeveelheid neerslag verdeeld over het hele haar valt.

Continentale wind

Wind die afkomstig is van een het land. In Turkije heeft men wel te maken met wind uit Noord-AziŽ en Noord-Afrika (Sahara). Cukurovagebied Gebied aan de Middellandse Zee rond Adana, waar het land op moderne wijze is geÔrrigeerd en wordt bewerkt.

culturele draagkracht

Soms is de toename van het toerisme zo groot dat de cultuur van een gebied overbelast wordt en de oorspronkelijke gewoonten en gebruiken worden ingenomen door die van de toeristen. Ook wordt bijvoorbeeld een activiteit die speciaal voor de bewoners zelf bedoeld is ten behoeve van de toeristen uitgevoerd, maar dan op een halfslachtige, kwalitatief slechte manier. Bijvoorbeeld houtsnijwerk voor de toerist en niet voor de eigen samenleving. Zie ook: cultuurgevolgen.

Culturele minderheden

Kleine groepen mensen die in een land wonen en een geheel eigen cultuur en vaak ook andere taal en gewoontes hebben. Zo wonen er in Turkije groepen Koerden, Arabieren, Joden en Christenen.

Cumhuriyet

Letterlijk: de Republiek. Krant in Turkije.

Cyprus

Eiland in de Middellandse Zee dat sinds jaar en dag een conflictpunt is in de relatie met Griekenland. Sinds 1974 houdt Turkije een deel van het eiland bezet. Het andere deel is Grieks en beide delen worden door een soort muur van elkaar gescheiden.

Terug naar de Index

- D -

Decennia

Een decennium is een periode van tien jaar.

Deviezen

Buitenlandse betaalmiddelen. Hiermee worden vooral munteenheden mee bedoeld die belangrijk zijn in het internationale betalingsverkeer, zoals de dollar, de yen en de Duitse mark.

dolmus

In Turkije kun je behalve met goed binnenlands busvervoer ook reizen met zg. 'dolmus'. De 'dolmus' (dit betekent: 'helemaal vol') is een gewone taxi of een minibus die een vaste route rijdt in een stad of tussen bepaalde plaatsen.

Drainagekanaal

Kanaal dat zorgt voor de afvoer van overtollig water van een gebied, dat eerder voor irrigatie is aangevoerd.

Terug naar de Index

- E -

Economische crisis

Periode van economische recessie. De bedrijven draaien slecht, er ontstaat veel werkloosheid en veel mensen komen op een bestaansminimum terecht. In Europa kennen we de crises van de jaren '30 en de jaren '70. De Europese landen wilden toen geen gastarbeiders meer ontvangen, omdat in het eigen land de werkloosheid zo steeg.

Emigratie

Vanuit jouw land gezien de stroom van mensen die jouw land verlaten.

Erfrecht

Het systeem van doorgeven van het land en de bezittingen aan de kinderen als men overlijdt. In Turkije gold het systeem dat alle kinderen een stuk kregen, zonen twee keer zoveel als dochters, Hierdoor is versnippering opgetreden van het land.

Erosie

Het verdwijnen van de vruchtbare bovenste bodemlaag door de schurende werking van water, ijs of wind.

EU

Europese Unie. Samenwerkingsverband op economisch gebied tussen (tot recentelijk) twaalf Europese landen. Turkije heeft het lidmaatschap hiervan aangevraagd in 1987. Door de slechte verhouding met Griekenland en het schenden van mensenrechten ziet het er niet naar uit dat Turkije binnen korte tijd lid zal worden.

ExportgeoriŽnteerde bedrijven

Deze bedrijven produceren produkten die niet bedoeld zijn om in het eigen land verkocht te worden, maar om verkocht te worden aan het buitenland.

Terug naar de Index

- F -

Family Planning

Zie gezinsplanning.

Farmaceutische industrie

Industrietak die medicijnen produceert.

Formele sector

Deel van de beroepen die officieel zijn geregistreerd. De mensen die hierin werken zijn ingeschreven als werkende, betalen belasting en dragen bij aan het Bruto Nationaal Product. Voorbeelden: leraar, ambtenaar, politieman/vrouw. Tegenovergestelde van de informele sector.

Fragmentarische modernisering

Als in een land bepaalde gebieden wel gebruik maken van moderne middelen, zoals machines en computers, en andere delen van het land helemaal niet, dat in er sprake van een fragmentarische modernisering.

Fundamentalisme

Stroming binnen de islam die een strikte naleving van de strenge islamitische voorschriften voor staat.

Terug naar de Index

- G -

Galatabrug

Oudste brug over de oude haven van Istanbul (de Gouden Hoorn), gebouwd in 1875. Het is een drijvende pontonbrug.

GAP

Het Grand Anatolian Project, ook wel Zuidoost AnatoliŽ-project. Grootschalig irrigatieproject langs de rivieren de Eufraat en de Tigris. Hierbij werden vele stuwdammen in de rivieren aangelegd.

Gastarbeiders

Mensen die in een ander land zijn gaan werken. Meestal gingen ze naar die landen toe omdat daar een tekort aan arbeiders was. Nederland vroeg vooral in de jaren '60 buitenlanders in Nederland te komen werken.

Geboortenoverschot

Er worden in een bepaald land, in een bepaald jaar, meer kinderen geboren dan er sterven.

Gecekondu

Illegaal gebouwde krottenwijk bij een grote stad. Gece betekent nacht, kondu= gebouwd. Ze worden vaak in de nacht gebouwd omdat een oude islamitische wet zegt dat ze dan niet afgebroken mogen worden.

Gedeelde armoede

Hiervan is sprake als te veel mensen het beschikbare werk moeten verdelen en er eigenlijk voor iedereen te weinig is. Omdat ze het weinig samen delen is er sprake van gedeelde armoede.

Geloofsbelijdenis

Een van de vijf zuilen van de islam. Het stelt: er is geen God dan Allah, en Mohammed is zijn profeet.

Gemengde Economie

Staatsbedrijven en particuliere bedrijven werken naast elkaar. Beiden komen voor in Turkije.

Genotmiddelenindustrie

Industrietak die producten produceert die niet worden gerekend tot de dagelijkse boodschappen: snoep, thee, koffie, sigaretten. Je hebt ze als mens niet echt nodig.

Gezinshereniging

Als iemand als gastarbeider in een westers land ging werken, was het meestal niet toegestaan ook zijn gezin mee te nemen. Pas na een flink aantal dienstjaren werd het hem toegestaan vrouw en kind(eren) over te laten komen.

Gezinsplanning

Het geheel van maatregelen dat een overheid neemt om gezinnen zover te krijgen niet meer dan een bepaald aantal kinderen te krijgen. Op deze wijze probeert men de bevolkingsgroei af te remmen. Ook wel: family planning.

Gezinsvormende migratie

Dit is hetzelfde als huwelijksmigratie.

Golfcrisis

Oorlogssituatie tussen Irak en het leger van de Verenigde Naties in 1990.

Gouden Hoorn

De kilometerslange historische haven van Istanbul. Hier ligt ook het oudste deel van de stad, gebouwd vanaf de Griekse tijd.

Grand Anatolian Project

Zie GAP.

Groene Revolutie

Snelle periode van landbouwvernieuwing, waarbij oude produktiemethodes werden vervangen door moderne. Er werden betere rassen gebruikt, meer kustmest en irrigatie toegepast en steeds meer van machines gebruik gemaakt. Alleen de toch al rijke boeren konden hieraan meedoen.

grondspeculatie

Grondspeculatie wil zeggen dat al reeds rijke mensen stukken grond kopen om daar hotels en appartementen te laten bouwen die ze dan later tegen hoge winsten verkopen. De eigen bevolking profiteert daar meestal niet of nauwelijks van. Ook gaat veel kostbare landbouwgrond zo verloren. Zie ook: projectontwikkelaars.

Grondspeculatie

Mensen die verwachten dat een stuk grond in de toekomst veel waard zal worden, kopen het goedkoop en wachten vervolgens op een goede prijs. Dit kan betekenen dat lelijke stukjes grond jaren lang kaal blijven liggen, midden in een stad.

Grootfamilies

Het verschijnsel waarbij complete families, inclusief grootouders, in een huis wonen.

Grootgrondbezit

Vorm van landbezit waarbij een persoon een zeer groot stuk land in handen heeft en dat laat bewerken door pachtboeren die ieder jaar geld of goederen aan de grootgrondbezitter moet afdragen.

Gullies

Door erosie uitgeschuurde geulen in het landschap. Bij een regenbui worden ze snel groter en kunnen zo complete gebieden verwoesten en ongeschikt maken voor de landbouw.

Terug naar de Index

- H -

Handelsbalans

Cijfermatig overzicht van de in- en uitvoer van een land. Als een land meer uitvoert dan invoert is sprake van een positieve handelsbalans.

Harde valuta

Munteenheden die in de wereld worden gebruikt voor het betalen van goederen. Bekend zijn de dollar, de Japanse Yen, het Engelse pond, de Duitse mark en de Europese ECU.

Hettieten

Een volk in de oudheid dat vanaf 2000 voor Christus het huidige Turkije binnentrok.

Hof van Eden

Benaming van het paradijs uit de bijbel, waar Adam en Eva woonden. Hiermee bedoelt men nu het gebied rond de Eufraat en de Tigris waar zich dit bijbelverhaal afgespeeld zou hebben.

Huwelijksmigratie

Als een Turkse gastarbeider of een kind daarvan in Nederland, trouwt met een Turkse meisje dat in Turkije woont, en haar vervolgens naar Nederland laat overkomen om samen te gaan wonen. Ander woord voor gezinsvormende migratie.

Terug naar de Index

- I -

IMF

Internationale Monetaire Fonds. In de jaren '80 ontving Turkije steun van deze internationale ontwikkelingsbank. Voorwaarde was een herstructurering van de economie. Bedrijven werden meer exportgericht gemaakt.

Immigratie

Vanuit een land gezien de stroom mensen die zich in jouw land vestigen.

Importsubstitutie

Het maken van producten die eerst werden ingevoerd. Hierdoor probeerde Turkije vlak na de Tweede Wereldoorlog een positieve handelsbalans te kweken.

Importvervangende industrie

Dit type industrie moet producten produceren die anders vanuit een ander land zouden worden aangevoerd.

inflatie

Inflatie is het verschijnsel dat een bepaalde munteenheid binnen een bepaalde tijd minder waard wordt in vergelijking met een andere munteenheid. Bijvoorbeeld: in Turkije kon je in 1995 voor 10000 Turkse pond een kilo suiker kopen, in 1996 moet je daar 11000 voor betalen. Je geld is minder waard geworden. Voor toeristen uit Nederland is dat wel prettig, want die krijgen voor dezelfde 100 gulden nu meer lira's of Turkse ponden.

Inflatie

Het in waarde verminderen van de nationale munt ten opzichte van andere munteenheden. Turkije heeft te maken met een inflatie van in sommige jaren wel 75%. Dat is slecht voor de economie.

Informele sector

Deel van de beroepen die niet officieel staan geregistreerd. Mensen die hierin werken staan niet als werkende bekend, betalen geen belasting en dragen zo niet bij tot het Bruto Nationaal Product. Voorbeelden: sigaretten- en krantenverkopers, schoenenpoetsers, enz. Andere benamingen: scharreleconomie en vluchtsector. Tegenovergestelde van formele economie.

infrastructuur

Infrastructuur is het geheel aan verbindingen in een bepaald gebied. Onder die verbindingen kun je rekenen alle wegen, waterwegen, spoorwegen, vliegvelden, telefoon, telex, internet en e-mail. In sommige toeristenlanden is de groei van het toerisme zo groot, dat onderhoud, uitbreiding en verbetering van de infrastructuur soms jaren achterloopt bij de vraag.

Infrastructuur

Het geheel van verbindingen in een gebied. Hiertoe behoren wegen, spoorlijnen en het vliegveld, maar ook de telefoonlijnen en het rioolstelsel.

Interne migratie

Verhuizen van mensen binnen het eigen land van de ene plaats naar de andere.

Irrigatie

Het kunstmatig bevloeiing van land. Grote opslagbekkens achter stuwdammen kunnen hierbij een grote rol spelen. In drogere periode wordt via pijpleidingen en kanalen water naar het droge gebied gevoerd en op het land gebracht.

Islam

Een van de wereldgodsdiensten. De belangrijkste in Turkije. Het betekent letterlijk: overgave aan God (Allah). De koran geeft richtlijnen om te leven en de Vijf Zuilen bevatten de plichten van een moslim.

Isolement

Men leeft afgezonderd, en heeft weinig contact met andere groepen van mensen.

Istanbul

Istanbul was eeuwenlang de hoofdstad van Turkije. Deze stad is nu nog het culturele centrum van Turije met zijn vele musea, paleizen en moskeeŽn. Istanbul is met ruim 10 000 000 inwoners, waarvan 6 000 000 officieel, verreweg de grootste stad van dit land. Istanbul verwestert in hoog tempo, tot groot verdriet van de vele fundamentalistische moslims.

Terug naar de Index

- J -

Joint Venture

Samenwerkingsverband met buitenlandse bedrijven. In de jaren '50 maakte Turkije hier veel gebruik van, om aan kennis en nieuwe techniek en te komen voor de eigen industrie.

Terug naar de Index

- K -

Kadaster

Boekwerk waarin precies wordt opgetekend welk deel van het land aan wie toebehoort.

Kemalisme

De ideologie van Ataturk en zijn volgelingen. Het behelst zes principes, die nog steeds de officiŽle staatsideologie vormen. In de praktijk is daar echter weinig van te merken.

Kerngezinnen

Een gezin dat alleen bestaat uit een vader, moeder en de kinderen. Dit in tegenstelling tot de grootfamilie, waarbij hele families bij elkaar leven.

Kindersterfte

Het percentage kinderen dat sterft voordat ze een jaar oud zijn geworden.

Kislak

De winterweide voor het veel in de vlakten. Hier verbleven de dieren tijdens de winter. In de zomer werden ze naar de Yayla gebracht.

Kizilay

Benaming van het moderne centrum van de hoofdstad Ankara.

Klein AziŽ

Andere benaming voor het Aziatische deel van Turkije, AnatoliŽ.

Koerden

In Turkije vormen de Koerden een minderheids- groep in het oosten van het land en grensgebieden met de buurlanden. De Koerden worden door de Turkse regering met geweld onderdrukt, waarbij op grote schaal de mensenrechten worden geschonden. De Koerden eisen zelfstandigheid in het gebied dat zij Koerdistan noemen. De Koerden plegen in toeristengebieden aanslagen om zo aandacht voor hun zaak te trekken.

Koerdistan

Deel van Turkije in het oosten en delen van de landen Azerbaidzjan, Iran, Irak en SyriŽ waar de culturele minderheidsgroep de Koerden woont. Ze streven naar het stichten van een eigen staat, Koerdistan.

Koran

Het heilige boek van de islam, dat de openbaringen bevat die de profeet Mohammed van de engel GabriŽl zou hebben ontvangen.

Krottenwijk

Ook wel gecekondu. Illegaal gebouwde wijk van houten en soms stenen bouwsels waar wensen wonen, meestal zonder aansluiting op het riool en het waterleidingnet.

Kurban Bayrami

Turks offerfeest. In Turkije net zo belangrijk als bij ons het Kerstfeest.

Terug naar de Index

- L -

Levant

Naam die vroeger werd gegeven aan de Middellandse Zeekust ten oosten van ItaliŽ, tot aan de Eufraat en de Nijl, bewoond door islamieten.

Levi-Strauss

Beroemde 'uitvinder' van de spijkerbroek. Voor deze broeksoort wordt katoen gebruikt. In Turkije wordt dat in de geÔrrigeerde zuidelijke kustvlakte verbouwd.

lira

De lira is in Turkije de nationale munteenheid. In het buitenland spreekt men wel over het Turkse pond. In 1997 komt deze munt overeen met ongeveer 2 cent per 100 lira.

Terug naar de Index

- M -

Masallah

Letterlijk: 'Moge God u beschermen'. Tekst die vaak op auto's en vrachtwagens te lezen valt.

Massatoerisme

Vorm van toerisme met de volgende kenmerken: zeer grote groepen mensen, geconcentreerd in een bepaald jaargetijde, geconcentreerd in een klein gebied.

Mekka

Voor de islam een belangrijke plaats in Saoudi-ArabiŽ. Volgens deze islamitische zuil moet een moslim minimaal een keer in z'n leven hiernaar afreizen om een rondtocht rond het heilige Ka'ba te maken.

Mensenrechten

In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, is door de Verenigde Naties in 1948 een serie minimumvoorwaarden opgenomen ten aanzien van het benaderen van mensen. Zo mogen mensen niet gemarteld worden, heeft men vrijheid van denken en heeft ieder mens recht op een bestaansminimum. De organisatie Amnesty International probeert landen te controleren of ze hun bevolking goed behandelen.

Middellandse Zeeklimaat

Klimaat met hete droge zomers en zachte winters met neerslag. In Turkije in het westen en het zuiden te vinden.

Migratie

Letterlijk: verhuizen. Emigratie is naar een land toe, immigratie is een land in. Interne migratie betreft het verhuizen binnen een land.

Migratiesaldo

Het verschil tussen het aantal mensen dat het land inkomt (immigratie) en het land verlaat(emigratie). Is het positief dan is er sprake van een vestigingsoverschot, anders is sprake van een vertrekoverschot.

Migratiestromen

De richting waarin mensen verhuizen. Het kan een stroom zijn van het platteland naar de stad of andersom, of naar een ander land of juist terug.

Mihrab

In moskeeŽn de nis in de naar Mekka gekeerde wand die de gebedsrichting aangeeft en waarheen de gelovigen zich bij het gebed richten.

Minaret

Een toren van de moskee vanwaar de muezzin vijfmaal daags de islamieten tot het gebed oproept.

Moderne landbouw

Vorm van landbouw waarbij wordt gebruik gemaakt van moderne machines en technieken. De kennis wordt verkregen via een goed onderwijssysteem. Het werk is sterk gemechaniseerd en de opbrengst per hectare is hoog.

Modernisering

Het overstappen van oude productiemethodes naar nieuwe, met gebruikmaking van machines en computers.

Moskee

Een islamitisch gebedshuis, bestemd voor het vijfmaal daags verrichten van het verplichte gebed en voor de iedere vrijdag te houden godsdienstige bijeenkomsten.

Moslim

Benaming voor iemand die het de aanhangt.

Muezzin

Gebedsomroeper die vijfmaal daags vanaf een minaret van de moskee de islamieten oproept voor het gebed.

Multiculturele samenleving

Van een multiculturele samenleving is sprake als in een land diverse groepen met verschillende culturen met elkaar samenleven. Zo wonen in Nederland naast Nederlanders ook groepen Molukkers, Surinamers en ook Turkse mensen.

Terug naar de Index

- N -

Nationale inkomen

Andere benaming voor Bruto Nationaal Product, de totale verdiensten van alle mensen in het land in een jaar.

NAVO

Noord Atlantische Verdrags Organisatie. In het Engels: NATO. Militair bondgenootschap van de VS en vele andere westerse landen, waaronder Nederland en Turkije.

Niet-aanvalsverdrag

Stuk ondertekend papier waarin twee of meer partijen verklaren elkaar nooit als eerste aan te zullen vallen.

Terug naar de Index

- O -

Ongeschoold werk

Werk waarvoor het niet noodzakelijk is dat men een bepaalde opleiding heeft gedaan. Het is vaak eentonig, saai en soms ook gevaarlijk en vies werk.

Ontwikkeling

Hierbij gaat het over het verbeteren van de economische- en leefsituatie van mensen in ontwikkelingslanden.

Ontwikkelingsland

Ook wel Derde Wereld-land. Zo'n land bezit bepaalde kenmerken. Ze zijn veelal afhankelijk van het westen, er zijn veel mensen die in grote armoede leven, er is binnen het land sprake van een centrum-periferie-verhouding, er zijn relatief veel analfabeten, enzovoorts.

Osman(en)

Veroveraar (1281-1326) waarnaar de Ottomanen, of Osmanen zijn genoemd. Deze Turken veroverden tot in de 17e eeuw een enorm rijk in het Midden-Oosten.

Ova

Dit zijn vlakke delen in een gebergte die heel geschikt zijn voor landbouw en bewoning.

Overbeweiding

Het teveel dieren houden op een te klein oppervlak. Hierdoor wordt de vegetatie aangetast en krijgt jonge begroeiing niet de kans zich te ontwikkelen.

overcapaciteit

Overcapaciteit wil zeggen dat er vaak zoveel hotels en appartementen worden gebouwd dat er meer kamers zijn dan door de toeristen gehuurd kunnen worden. De prijzen zullen dan dalen en winsten zullen afnemen. Projectontwikkelaars willen deze gevolgen nog wel eens over het hoofd zien.

Terug naar de Index

- P -

Paarse naalden actie

De paarse naalden actie is een door vrouwen is Istanbul gevoerde actie om zich te beschermen tegen ongewenste intimiteiten van mannen.

Paddestoelrotsen

In CapadociŽ door erosie in tufsteen ontstane rotsformaties. Hierbij is onder een harde steenlaag het zachte tufsteen door erosie verdwenen. Deze rotsen hebben daardoor de vorm van een paddestoel gekregen.

Pamukkale

Door het massatoerisme reeds verpeste kalksteenterrassen in West-Turkije. Het is het water aanwezige kalk heeft zich hier gevormd tot een reusachtig wereldwonder.

Perzen

Oud volk dat vanuit het huidige Iran Turkije binnentrok.

Pontonbrug

Brug die rust op kleine bootjes. De brug drijft zo op het water en beweegt op het golvende water.

Primate City

Een stad die meer dan twee keer zoveel inwoners heeft als de volgen de stad in grootte. Het is dus met voorsprong de belangrijkste stad in het land.

Terug naar de Index

- Q -

Terug naar de Index

- R -

Ramadan

Zie: vasten. Ook wel: Ramazan.

ReliŽf

Het verschil tussen hoge en lage delen in het gebied. Hoe groter het reliŽf, hoe groter de verschillen in hoogte ter plaatse zijn.

Remigratie

Het zich opnieuw vestigen in het land waar men eerder uit was geŽmigreerd. Hiervan is sprake als Turkse gastarbeiders terugkeren naar Turkije.

Romeinen

Het volk dat al voor het jaar 0 vanuit ItaliŽ Turkije binnentrok.

Ruilvoet

De hoeveelheid van een product, dat bij het handelen opweegt tegen de waarde van een ander product. Voor Turkije geldt dat het land steeds minder buitenlandse producten kan krijgen voor dezelfde hoeveelheid eigen producten. Dat wordt ruilvoetverslechtering genoemd.

Terug naar de Index

- S -

Samenwonen

Een man en een vrouwen wonen samen in een huis, zonder dat ze getrouwd zijn.

Schaalvergroting

Het toenemen van aantallen en groottes. In de landbouw neemt de bedrijfsgrootte toe en het gebruik van steeds grotere machines, in de industrie worden bedrijven groter met steeds meer en grotere machines.

Scharreleconomie

Zie informele sector.

Schol

Ook wel: plaat. Grote aardmassa waarop zich een of meerdere werelddelen bevinden. Deze schollen bewegen rond de vloeibare aardkern naar elkaar toe of van elkaar af en zorgen zo voor vulkanische activiteit.

Sedimentatie

Afzetting van grondmateriaal dat door het water of de wind is meegevoerd. Een voorbeeld is klei.

Seltjoeken

Turkse, islamitische nomaden die vanaf het jaar 1000 Turkije binnendrongen.

Semi aride gebieden

Aride betekent droog. Semi betekent dat het ergens op lijkt. Het zijn droge gebieden, maar niet zo droog als een woestijn.

Staatsbedrijf

Bedrijf waarvan de staat Turkije eigenaar is. Tegenovergestelde van particuliere bedrijven.

Steppeklimaat

Droog klimaat met voldoende neerslag, vooral in de wintermaanden, om groet van gewassen mogelijk te maken. Met koele winters en hete zomers. In Turkije te vinden in het binnenland van AnatoliŽ.

Suleiman de Grote

Sultan die het Osmaanse Rijk in de 17e eeuw tot de 'Gouden Eeuw' bracht: periode van grote macht en rijkdom.

Suptropisch randgebied

Een subtropische randgebied is een gebied met een overgang van een tropische (warm) klimaat naar meer gematigd er klimaten.

Terug naar de Index

- T -

Taboe

Onderwerp dat niet besproken wordt. In Turkije zijn door het toerisme vele taboes doorbroken, met vaak nare gevolgen. Zo zijn er veel problemen rond het top-less en naakt zonnen.

Terugkeerpremie

Bedrag dat gastarbeiders soms kregen als ze terugkeerden naar hun eigen land, als ze in het land waar ze werkten geen werk meer hadden. Soms mochten ze terug, terwijl ze nog wel een uitkering bleven ontvangen. Het ging dan vooral om oudere Turkse mannen, die al veel jaren in het gastland hadden gewerkt.

Thee

De nationale drank in Turkije. Het wordt veel verbouwd en gedronken.

ThraciŽ

Deel van Turkije dat in z'n geheel in het werelddeel Europa ligt. Dit deel is veel kleiner dan het Aziatische deel, AnatoliŽ.

THY

De Turkse luchtvaartmaatschappij.

Traditionele landbouw

Bij deze landbouwvorm wordt nog gewerkt met eenvoudige hulpmiddelen en technieken. Het werk is over het algemeen zwaar en levert een lage productie per hectare op. De kennis is van vader op zoon overgebracht.

Troje

Historische stad, opgegraven in de vorige eeuw, dat bekend is geworden door het bekende verhaal van Homerus over het Paard van Troje.

Tsjernobyl

Kerncentralecomplex in de voormalige Sovjetunie, waar in 1986 na een brand een grote hoeveelheid radio-activiteit vrijkwam. De thee-oogst in Turkije ging hierdoor volledig verloren.

Tufsteen

Een zacht vulkanisch gesteente waarin gemakkelijk openingen en grotten zijn te hakken.

Turk Hafif Muzigi

Hafif= popmuziek. Turkse popmuziek die nog betrekkelijk jong is in Turkije. Er is een geheel eigen popgenre ontstaan. Bekende groepen zijn Kayahan, Sezen Aksu en MFO.

Turk Halk Muzigi

Letterlijk: Turkse volksmuziek. De Turkuler zijn oude streekgebonden liedjes. De belangrijkste muziekinstrumenten zijn de darbuka (trommel), de zurna (Turkse hobo) en de saz (Turkse luit). Deze liedjes werden oorspronkelijk verspreid door rondreizende zangers en dichters.

Turk Sanat Muzigi

Oorspronkelijk de muziek in de paleizen van de sultan en zijn hoge ambtenaren. Ook nu nog vooral in de gegoede kringen gewaardeerd. Uitgevoerd op de saz (Turkse luit), keman (viool) en piano.

Turkificatie

Maatregelen die Ataturk nam om de Turkse taal te zuiveren van niet-Turkse elementen. Het Arabische schrift werd vervangen door het Latijnse.

Terug naar de Index

- U -

Uitheemsen

Ander woord voor allochtonen, mensen die wonen in een land waar ze niet geboren zijn.

Ulus

Benaming voor het oude, verpauperde, centrum van Ankara.

Terug naar de Index

- V -

Vasten

Ook wel: ramadan. Een van de vijf islamitische zuilen. Het is een maand met strikte regels ten aanzien van het eten en drinken.

Vergrijzing

Het percentage (%) personen, ouder dan 65 jaar, neemt in een bepaald land toe.

Verpaupering

Het snel achteruit gaan van de kwaliteit van een gebied. Meestal worden de huizen verwaarloosd en wordt er weinig onderhoud gepleegd aan huizen en voorziening. Het zijn geen prettige wijken om te wonen.

Versnippering

Het steeds kleiner worden van het land doordat ieder kind een stuk krijgt als de vader overlijdt.

Verzilting

Het verschijnsel dat de bodem steeds zouter wordt doordat uit het irrigatiewater het water verdampt en het zout overblijft. Als de verzilting ernstige vormen aanneemt kan het gebied geheel onbruikbaar voor de landbouw worden. Verzilting treedt ook op door de capillaire werking van het grondwater.

Vestigingsoverschot

Van een vestigingsoverschot is sprake als zich in een gebied meer mensen vestigen dan daar vertrekken.

Vijfjarenplan

In Turkije worden economische plannen steeds voor vijf jaar vastgelegd. Hierin staat precies wat er in die vijf jaar moet worden ontwikkeld en welke problemen moeten worden opgelost. Het toerisme is bijvoorbeeld een speerpunt van ontwikkeling. Op dit moment bevindt men zich in het plan 1995-1999.

Vluchtsector

Zie informele sector.

Volkse islam

De speciale Turkse toevoegingen aan de regels van de islam, die maken dat de godsdienst erg verweven is geraakt met de eigen cultuur.

vulkanisme

Verschijnselen aan het aardoppervlak waarbij het inwendig vuur merkbaar wordt. Voor veel toeristen is vulkanisme een reden om naar een bepaald gebied te gaan. Hierbij kan gedacht worden aan warmwaterbronnen met zwaveldampen die geneeskrachige werking zouden hebben. Ook de imposante verschijnselen (uitbarstingen, geysers, etc.) van het vulkanisme trekken veel toeristen. Bovendien kent de natuur in vulkanische gebieden veel bijzondere kenmerken.

Terug naar de Index

- W -

Wijdmazig

De verschillende onderdelen liggen ver van elkaar. Voorbeeld is het spoorwegnet in Turkije. De paar spoorlijnen die er zijn liggen wijd verspreid.

Terug naar de Index

- X -

Terug naar de Index

- Y -

Yayla

Tuindorpen. Dorpen met veel groen, waar je rustig en prettig kon wonen. Ook wel de zomerweide bij zo'n dorp.

Yesilkoy

Naam van het grote vliegveld nabij Istanbul.

Terug naar de Index

- Z -

Zee van Marmara

Eťn van de verbindingszeeŽn tussen de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Het bevindt zich bij Istanbul en sluit aan op de Bosporus.

Zelfvoorziening

Vorm van landbouw waarbij men de producten die men verbouwt zelf consumeert of verwerkt tot andere producten die men zelf kan gebruiken.

Ziekenzorg

Turkije kent zowel goede particuliere ziekenhuizen als ook minder bekend staande staatsziekenhuizen.

Zuilen

Binnen de islam zijn er vijf basiszaken die een zeer belangrijke rol spelen bij het geloof. Het zijn: geloofsbelijdenis, gebed, aalmoes, vasten en de bedevaart naar Mekka.

Zwarte Zeeklimaat

Klimaat met zachte winters en hete zomers en het hele jaar door neerslag. Te vinden langs de Zwarte Zeekust.

Terug naar de Index

Terug naar menu