Community aardrijkskunde



Zoeken community:


Zoeken voor aardrijkskunde:


Of gewoon bladeren in Davindi.


Op TV voor aardrijkskunde?

edugis_partner

Lesmateriaal

Database (alleen leden-inlog).
Nog geen inlog?
Inschrijven rechtsboven.


Snelmenu






Vragen?

Voor vragen over de website, lidmaatschap, nieuwsbrief etc. kun je de beheerder mailen.


Geolinks

Een landen-overzicht. Per werelddeel gesorteerd. Kaarten, sociale- en fysische informatie en evt. multimedia staan klaar voor gebruik.


Aanmelden bron
Klik op de afbeelding om een voor ons vak interessante website aan te brengen

Help GIS in (en via) het Voortgezet Onderwijs op weg!

Willem Korevaar en Remco Koenders
 

Het artikel eerder is geplaatst in Vi Matrix, jaargang 11, nummer 4; rechten voorbehouden. VI Matrix is een blad met artikelen voor professionele gebruikers van GIS in bedrijven, organisaties en overheden. Met een oplage van 20.000.

Met het woord 'geografisch' in GIS, is het aannemelijk dat deze software bij het vak aardrijkskunde op middelbare scholen bekend is en wordt gebruikt. Niets is minder waar. Er gloort echter enige hoop nu een van de martkleiders, uitgeverij Malmberg, een GIS in haar methode 'Wereldwijs' gaat gebruiken.

Kaartbeelden zijn belangrijk om informatie, juist ook voor 'leken', te structureren. Denk alleen al aan de oorlog in Irak die met behulp van interactieve kaarten en satellietbeelden werd toegelicht. GIS biedt ook voor scholen veel mogelijkheden. Ze kunnen helpen informatie op een aantrekkelijke wijze over te brengen. Volgens ons moeten leerlingen leren omgaan met dit soort moderne technieken.
Hoewel Informatie- en Communicatie Technologie in het aardrijkskundeonderwijs niet eens zo'n slecht figuur slaat in vergelijking met andere vakken, is het aanbod vanuit de uitgevers gering. Als visualisatiehulpmiddel wordt de computer voor onderdelen van het vak gebruikt, zoals voor klimaten of topografie. Maar GIS zou als onderzoeksinstrument bij alle onderdelen van het aardrijkskundeonderwijs kunnen worden ingezet, zowel op thematisch-, regionaal-, nationaal- als mondiaal terrein. Wat dat betreft kijken we jaloers naar de situatie in de VS en Canada, waar het aardrijkskunde-onderwijs een enorme stimulans heeft gekregen dankzij GIS-gebruik.

Om gelijk maar met de bekende deur in huis te vallen: het gebrek aan beschikbare data is de belangrijkste oorzaak voor het weinige gebruik van GIS-software op Nederlandse scholen. Docenten zullen op de een of andere manier in staat moeten zijn om basiskaarten te gebruiken in de software, zoals een topografische ondergrond of postcodekaarten waaraan zelf data kan worden toegevoegd. Zeker basisgeodata van de eigen omgeving - op buurt en/of wijkniveau - zijn aantrekkelijk om te voorzien van thematische lagen en er samen met leerlingen eigen kaarten van te maken. Er is in Nederland veel en gedetailleerde basisdata geproduceerd, maar de toegankelijkheid voor het middelbaar onderwijs is betreurenswaardig (voor het wetenschappelijk onderwijs zijn mogelijkheden gevonden via het NWO). Er circuleren wel een paar demo-bestanden, maar die zijn alleen zeer lokaal toepasbaar (Texel, Arnhem).


Centrale server

Het is belangrijk dat een docent die met GIS wil werken niet eerst veel tijd kwijt is aan het 'shoppen' voor data. Dat is een tijdsinvestering die de werkdruk alleen maar verhoogt en daarvoor is geen ruimte meer. De levering van data aan het onderwijs zou kunnen worden opgezet door het vanaf een centraal punt aan te bieden. Dat kan een server zijn of een organisatie die hiervoor zorgt (of beide). Docenten kunnen dan inloggen en de data downloaden voor hun eigen regio. Gezien de hoogte van de budgetten binnen het onderwijs zou dat tegen sterk gereduceerde prijzen of zelfs gratis moeten zijn. Daar zou tegenover kunnen staan, dat deze datasets niet recent hoeven te zijn en ze kunnen worden gegeneraliseerd, zodat het gevaar van eventueel gebruik door het bedrijfsleven niet groot is.

Voor elke aardrijkskundedocent zouden om te beginnen gemeentegrenzen, postcode 4 en/of buurt- en wijkgrenzen beschikbaar moeten zijn. Voor vulling van deze basiskaarten is het natuurlijk interessant om daarin allerlei (eventueel oudere) socio-demografische gegevens te stoppen. Daarin zouden ook overheden een rol kunnen spelen door de in eigen beheer gemaakte bestanden, bijvoorbeeld bestemmingsplannen, ecologische hoofdstructuur, waterbeheer-, en infrastructuurinventarisaties naar buiten te brengen. Dit openbaar maken versterkt ook nog eens het democratiseringsproces (controle) van overheidsdata voor de burger, te beginnen bij het onderwijs.

Behalve aan datazijde is er een probleem aan de softwarekant. De meeste GISsen zijn niet goed inzetbaar in het Nederlandse onderwijs: Engelstalig, niet intuďtief, erg omvangrijk en duur. Er zijn natuurlijk gratis viewers beschikbaar, maar die beschikken logischerwijs niet over alle functies, zoals tekenen van lagen en editen.

GIS-software is natuurlijk niet geschreven met de leerling als doelgroep voor ogen. Maar waarom kan geen software worden ontwikkeld voor gebruik binnen scholen (netwerken)? Niet alleen voor het vak aardrijkskunde, maar ook voor biologie, geschiedenis en wiskunde. Het zou natuurlijk een Nederlandstalig programma met een intuďtieve interface moeten zijn (web- en stand-alone versie).

Naast het data- en softwareprobleem speelt de gebrekkige GIS-kennis van de docenten een rol. En 'Onbekend maakt onbemind' gaat hier zeker op. Verder is er bij hen weinig inzicht in het gebruik van GIS bij bedrijven en overheid, waardoor het toenemende belang van die kennis door velen niet onderkend wordt.

De omgang met computers is gelukkig voor een grote groep docenten inmiddels geen probleem meer, voor zover het gaat om tekstverwerking en het sturen van een e-mail. Als het wat ingewikkelder wordt, haken velen toch snel af - sneller dan menige leerling. Het totaal ontbreken van GIS in onderwijsmethoden, eind- en kerndoelen en eindexamenprogramma's versterkt dit alles ook nog eens. Scholing in het gebruik van GIS is dan dus ook geen overbodige luxe. Daar is binnen het onderwijs wel budget voor, zeker als het onder de noemer ICT-ontwikkeling valt.

Mogelijkheden onderwijs

In het onderwijsprogramma van alle schoolvakken wordt de ontwikkeling van ICT-vaardigheden expliciet vermeld. Dat geeft dus mogelijkheden. Er zijn al scholen die informatica in de onderbouw koppelen aan een vak en dat is in veel gevallen aardrijkskunde. Waarom dan geen GIS? Spreadsheet, database, knippen, plakken, muis, het kan er allemaal in! Twee pilot-projecten1 hebben duidelijk gemaakt dat leerlingen het leuk vinden om met GIS te werken. Een initiatief als 'GIS-day' zou de bekendheid van GIS ook kunnen vergroten. Jaarlijks neemt het aantal activiteiten daarop toe, maar meer promotie in onderwijsvakbladen zou goed zijn.
Ook uitgevers kunnen hun methodes koppelen aan een GIS. Dit gebeurt weliswaar al door het gebruik van de CBS-data en de Bosatlas CD-rom, maar dat ligt toch nog op een lager niveau. Inmiddels heeft de uitgever van de aardrijkskundemethode Wereldwijs (Malmberg) besloten om GIS over de gehele linie, van Basisvorming tot en met de Tweede Fase te koppelen aan lesinhoud. Dat mag een behoorlijke stap in de goede richting worden genoemd. Tevens wordt in samenwerking met ESRI een goede dataset meegeleverd, met als applicatie de Nederlandse versie van ArcVoyager. Deze laatste heeft ondanks zijn beperkingen de mogelijkheid om GIS binnen een grote groep leerlingen te introduceren. De tijd is nu rijp.

Mogelijkheden bedrijfsleven

Wij denken dat de Nederlandse geo-professional inziet dat het belangrijk is kinderen een grote mate van geo-bewustzijn bij te brengen. In 2001 ging er al €2,7 miljard2 in de geo-sector om. Het cijfer zal alleen maar groeien, tenzij er 'nee' moet worden verkocht vanwege onvoldoende (gekwalificeerd) personeel. De kiem voor voldoende instroom in de geo-opleidingen kan worden gelegd op de basisschool, maar de echte groei zal op de middelbare scholen moeten plaatsvinden. Als leerlingen GIS-ervaring hebben opgedaan zullen ze bewuster een opleiding kiezen waarvan GIS een substantieel onderdeel uitmaakt of zal maken (aardwetenschappen, ruimtelijke ordening & planologie, sociale geografie, journalistiek, bestuurskunde, et cetera). Maar ook leerlingen die een andere vervolgopleiding kiezen, zullen de mogelijkheden van GIS kennen en deze in hun beroep eerder inzetten. Van investeren in GIS in het Voortgezet Onderwijs plukt dus de hele sector later de vruchten.

Willem Korevaar, docent aardrijkskunde, Dalton Voorburg Community Manager Aardrijkskunde Digischool/ Kennisnet

Remco Koenders, leerkracht basisschool De Biezenkamp, Beek-Ubbergen GIS-deskundige gemeente Arnhem

In vogelvlucht:

Geodata-informatievoorziening voor het onderwijs
Wat is de behoefte van een groeiende groep leerkrachten?

• interactieve kaartservices op internet die geďntegreerd kunnen worden in methodesites.
• mogelijkheid tot downloaden datasets voor verdere bewerking op school.

Specifiek voor het onderwijs geldt:
• de prijs van data en programmatuur moet laag zijn.
• de eisen aan datanauwkeurigheid, -betrouwbaarheid en -actualiteit liggen ook laag.
• de (aanhangende) gegevens moeten eenduidig zijn en eenvoudig te interpreteren.
• afrekenen kan via Kennisnet.

Optie:

De oplossing zou in technische zin een centrale geodataserver kunnen zijn. Deze server levert kaartdata die hun 'commerciële' waarde verloren hebben, afgestaan door overheden en geodataleveranciers, die kunnen worden bekeken met speciale viewers die door de uitgevers worden geďntegreerd in hun methodesites. Maar het is ook mogelijk voor de leerkracht om direct in te loggen, een keuze te maken voor een bepaald thema, zijn gebied te selecteren en een stukje kaart in het door hem of haar gewenste formaat te downloaden ('zip, clip and ship').