Begrippenlijst 'IndonesiŽ'


 

INDEX :

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ

 

- A -

Aardbeving

Als twee aardschollen/platen tegen elkaar aanbotsen, gaat dat gepaard met plotselinge verschuivingen en trillingen. De zwaarte van zo'n trilling wordt weergegeven op de zogenaamde Schaal van Richter : hoe hoger het getal, hoe zwaarder de aardbeving.

 

Aardolie

De belangrijkste delfstof van IndonesiŽ. De regering krijgt hierdoor haar meeste inkomsten. Aardolie ontstaat uit dood plankton, meestal gelegen tussen twee ondoordringbare lagen. Deze lagen hebben na langere tijd, onder grote druk de plankton omgezet in aardolie en aardgas.

 

Adat

Ongeschreven regels, via overlevering de mensen doorgegeven. Deze tradities worden nogdoor veel IndonesiŽrs nageleefd.

 

Af-klimaat

Volgens de klimaatindeling van KŲppen is dit een tropisch klimaat met neerslag gedurende het hele jaar. Er is dus geen echte droge periode.

 

Alang Alang

Letterlijk : hoog gras. Groeit nog op uitgeputte en uitgespoelde bodems. (gevolg van roofbouw of ladangbouw).

 

Alluviale bodems

Bodems op rivierslib en op de klei in de kustvlakten. Dit zijn zeer vruchtbare bodems. Alluviaal is het Holoceen, de geologische tijdsperiode waar wij nu in leven.

 

Ambachtelijke bedrijven

Ambachtelijke bedrijven zijn kleine (meestal eenmans) bedrijfjes, waar met spierkracht en slechts eenvoudige hulpmiddelen wordt gewerkt.

 

Analfabetisme

Het niet kunnen lezen en schrijven.

 

Ani-Ani

Speciaal mesje waarmee de rijsthalmen tijdens de oogsttijd worden afgesneden.

 

Animisme

Ook wel : natuurgodsdienst. Het geloof in goden en geesten die zich met de n atuur en de landbouw maar ook met de gezondheid bezighouden. Deze goden 'vragen` veel offers voor een goed verloop. In grote delen van IndonesiŽ hangt men onderdelen van dit geloof nog aan . Vooral rond de verbouw en oogst van rijst, komen nog veel ceremoniŽn voor.

 

Animisme

Ook wel : natuurgodsdienst. Het geloof in goden en geesten die zich met de n atuur en de landbouw maar ook met de gezondheid bezighouden. Deze goden 'vragen` veel offers voor een goed verloop. In grote delen van IndonesiŽ hangt men onderdelen van dit geloof nog aan. Vooral rond de verbouw en oogst van rijst, komen nog veel ceremoniŽn voor.

 

Archipel

Eilandengroep.

 

Armoedegrens

Als een werkend iemand een jaarinkomen heeft van minder dan 700 dollar (ongeveer 1400 gulden) leeft deze persoon of gezin onder de armoedegrens.

 

ASEAN

Association of South-East Asian Nations : organisatie van Zuidoost Aziatische landen. In eerste instantie ging het om samenwerking op cultureel en politiek gebied, tegenwoordig is de economische samenwerking belangrijk. Hiertoe behoren naast IndonesiŽ : Thailand, MaleisiŽ, Singapore, Filipijnen en Brunei.

 

Aw-klimaat

Volgens de klimaatindeling van KŲppen een tropisch klimaat met een droge periode in de winter. We noemen dit wel een savanneklimaat.

 

Terug naar de Index

 

- B -

Bali

Bali is een klein Indonesisch eiland ten oosten van Java. Bali staat bekend om zijn zeer karakteristieke cultuur waarin het hindoeÔsme (de overheersende godsdienst), de gamelan en rijst de belangrijkste rollen vervullen.

 

Banteng

Rundersoort, gebruikt voor bijv. het ploegen.

 

Bappenas

Het Indonesische Nationale Planbureau.

 

Basisindustrie

Industrie die grondstoffen verwerkt en halffabrikaten aflevert. Deze half fabrikaten dienen weer als grondstof voor de vervolgindustriŽen. Voorbeelden : hoogovens, aardolieraffinaderijen, houtzagerijen, enz.

 

Batavia

Oude benaming voor Jakarta, de hoofdstad van IndonesiŽ.

 

Batikken

Het ambachtelijk bedrukken van katoenen stof met verf. Het is een moeilijk en tijdrovende bezigheid. Men gebruikt voor de afbeeldingen stempels.

 

Batikken

Het ambachtelijk bedrukken van katoenen stof met verf. Het is een moeilijk en tijdrovende bezigheid. Men gebruikt voor de afbeeldingen stempels.

 

Bauxiet

Ertssoort. Grondstof voor aluminium. Dit wordt o.a. gebruikt voor het bouwen van vliegtuigen.

 

Becak

Ook wel fietstaxi. Een voorbeeld van de informele sector.

 

Belukar

Een stuk bos dat zich herstelt na een periode waarbij de grond gebruikt werd voor ladangbouw. Dit herstellen duurt zeker 10 jaar. Daarna kan men het weer gebruiken voor de ladangbouw.

 

Beras

Gepelde rijst.

 

Beroepsbevolking

Dat deel van de bevolking dat werkt, of ingeschreven staat voor werk.

 

Betalingsbalans

Het verschil tussen het bedrag van water door een land verdiend wordt en het bedrag dat het land moet uitgeven .

 

Bevolkingsdichtheid

De bevolkingsdichtheid is het aantal mensen dat in een bepaald gebied per vierkante kilometer woont. Op Jawa is die zeer hoog.

 

Bevolkingsdruk

De verhouding tussen het aantal mensen in een gebied en de hoeveelheid werk en eten. Deze druk wordt hoog als het aantal mensen toeneemt terwijl het werk en de hoeveelheid voedsel gelijk blijft.

 

Bevolkingslandbouw

Ander woord : traditionele landbouw of zelfvoorzienende landbouw.

 

Bibit

Pas ontkiemde rijst.

 

Bidonville

Letterlijk : krottenwijk.

 

BIMAS

Indonesische organisatie met als doel het begeleiden van de mensen tijdens de Groene Revolutie.

 

BNP

Bruto Nationaal Product. Dit is het totale inkomen van mensen in een bepaald land bij elkaar. Een BNP van $700 per hoofd wordt beschouwd als de absolute armoedegrens.

 

Bodemerosie

Het wegspoelen van de bovenste vruchtbare laag van de bodem. Het kan ontstaan nadat men bossen op hellingen worden gekapt, waarna de boomwortels de vruchtbare grond niet meer vast houden .

 

boeddhisme

Het boeddhisme is de leer en verering van de boeddha. Het boeddhisme leert dat smart onafscheidelijk aan het leven verbonden is. Leven en smart kunnen door het NIRVANA beŽindigen. Men moet dan van alle dingen afstand doen. Boeddha is de titel van de stichter van het boeddhisme, de Indische prins Gautama ((560-480 v. Chr.). Boeddha betekent: verlichte, tot inzicht gekomene.

 

Borneo

Borneo is de vroegere (Nederlandse) naam voor Kalimantan. Kalimantan is het grootste eiland van IndonesiŽ.

 

Borobudur

De Borobudur is een boeddhistische tempel op het eiland Java in de buurt van de stad Yogyakarta. Nadat deze tempel door de opkomst van de islam in ernstig verval is geraakt, is hij gerestaureerd. Jaarlijks bezoeken vele duizenden cultuurtoeristen deze tempel. Zie ook: Prambanan.

 

Brandhoutcrisis

Het dreigende tekort aan brandhout. De meeste mensen in IndonesiŽ koken op een houtvuur. Door de enorme bevolkingsgroei verdwijnen de bossen in hoog tempo. Hierdoor kan in de toekomst een tekort aan brandhout ontstaan.

 

Buitengewesten

Delen van Nederlands IndiŽ waar men in het begin niet zoveel belangstelling voor had : Sumatera, Kalimantan en Sulawesi.

 

Terug naar de Index

 

- C -

Caldeira

Explosiekrater van een vulkaan.

 

Cash Crops

Handelsgewassen, bestemd voor de export.

 

Cassave

Wortelsoort waar men meel van maakt. Dat wordt voor bijv. brood, enz. gebruikt.

 

Celebes

Celebes (=Sulawesi) is een van de eilanden van IndonesiŽ. In de binnenlanden van dit karakteristiek gevormde eiland leven de Toradja's.

 

Centrum-periferie-model

In het centrum-periferie model zien we: * het centrum : het meer ontwikkelde deel. * de periferie : het achtergebleven gebied. We kennen een verdeling van de wereld in centrumlanden (1e wereld) en periferielanden (3e wereld). Ook binnen een land bestaat een centrum en een periferie.

 

Concessie

Kontrakt voor een bedrijf om in een bepaald gebied een grondstof te mogen delven. De overheid krijgt hier jaarlijks een bepaald bedrag voor, maar de winst gaat naar het (buitenlandse/ multinationale) bedrijf.

 

Continentaal plat

Ondiepe zee, grenzend aan het vasteland.

 

Continentendrift

Ook wel : platentectoniek. Bedacht door meneer Afred Wegener. Delen van de aarde zijn in beweging. Sommige delen komen naar elkaar toe, andere schuiven van elkaar af.

 

Corruptie

Het niet juist omgaan met geld dat niet van jou is. Hiertoe behoren omkoping, geld van anderen in je eigen zak steken, meer vragen voor een dienst en een gedeelte in je eigen zak steken. Corruptie is een groot probleem in alle Derde Wereldlanden. Het wordt vaak geaccepteerd.

 

culturele draagkracht

Soms is de toename van het toerisme zo groot dat de cultuur van een gebied overbelast wordt en de oorspronkelijke gewoonten en gebruiken worden ingenomen door die van de toeristen. Ook wordt bijvoorbeeld een activiteit die speciaal voor de bewoners zelf bedoeld is ten behoeve van de toeristen uitgevoerd, maar dan op een halfslachtige, kwalitatief slechte manier. Bijvoorbeeld houtsnijwerk voor de toerist en niet voor de eigen samenleving. Zie ook: cultuurgevolgen.

 

Cultuurgrond

Door de mens ingerichte grond.

 

Cultuurstelsel

19e eeuwse maatregel die bepaalde dat ťťn-vijfde van de grond van een dorp gebruikt moest worden voor de teelt van handelsgewassen. Vooral koffie en suiker moesten worden verbouwd. Deze goederen werden vervolgens naar Nederland gevoerd. Deze maatregel veroorzaakte al snel hongersnoden, waarna het weer werd afgeschaft.

 

Terug naar de Index

 

- D -

Delfstoffen

Materialen die men uit de grond opgraaft die als grondstof dienen voor de industrie. Voorbeelden zijn: tinerts, steenkool, gouderts.

 

Derde Wereldland

Ook wel : ontwikkelingsland, minder ontwikkeld land. Het plaatst het land in het rijtje : 1. 1e wereld : rijke westerse landen. 2. 2e wereld : communistische oostbloklanden. 3. 3e wereld : arme landen. (4e wereld : de allerarmste landen).

 

Desa

Een traditioneel ingericht Javaans dorp.

 

Deviezen

Buitenlands geld dat je verkrijgt door aan het buitenland goederen te verkopen. Dit geld heb je nodig om in het buitenland industrieprodukten te kunnen kopen. De eigen munt wordt als betalingsmiddel namelijk meestal niet geaccepteerd.

 

Deviezen

Buitenlands geld dat je verkrijgt door aan het buitenland goederen te verkopen. Dit geld heb je nodig om in het buitenland industrieprodukten te kunnen kopen. De eigen munt wordt als betalingsmiddel namelijk meestal niet geaccepteerd.

 

Dewi Sri

Rijstgodin op Jawa. Zeer belangrijk omdat men grotendeels van lijst leeft.De oogst moet lukken. Daarom wordt er aan de godin geofferd.

 

Dictatoriale regering

Van een dictatoriale regering is sprake als de machthebber(s) geheel zelf bepalen wat er in het land gebeurt. De bewoners hebben hier geen inspraak in en worden er meestal slechter van.

 

Dictatoriale regering

Van een dictatoriale regering is sprake als de machthebber(s) geheel zelf bepalen wat er in het land gebeurt. De bewoners hebben hier geen inspraak in en worden er meestal slechter van.

 

Dienstverlening

Ook wel tertiaire sector. Alle beroepen die niet vallen onder landbouw, mijnbouw of industrie. Voorbeelden : verzorging, onderwijs, overheid, handel, vervoer.

 

Dukun

Ook wel : blotenvoetendokter. 'Arts` die met behulp van produkten uit de natuur, mensen probeert te genezen.

 

Terug naar de Index

 

- E -

Emigratie

Het verhuizen uit een land, met het doel je in een ander land te vestigen.

 

Equat.stijgingsregens

Equatoriale stijgingsregens komen voor bij de evenaar (equator). De zon verwarmt het aardoppervlak waardoor vochtige lucht opstijgt. In de loop van de middag is deze vochtige lucht zo hoog gestegen dat de lucht afkoelt. Het vocht condenseert en komt als regen naar beneden. Dit zijn meestal zware regenbuien, die gepaard gaan met onweer.

 

Erfrecht

Systeem van overerving waarbij het land wordt verdeeld onder de erfgenamen. Hierdoor worden de stukken grond waar van men moet leven steeds kleiner. De grond raakt zo versnipperd.

 

Etnische groepen

Bevolkingsgroepen, met een eigen taal en eigen gewoontes en opvattingen, een eigen geschiedenis en tradities en vaak ook met verschillen in uiterlijk. In IndonesiŽ komen grote etnische verschillen voor.

 

Europeanisering

Het overbrengen van Europese normen, gewoontes en technieken naar een Derde Wereldland. Vaak gaat dit ten koste van de plaatselijke cultuur, gewoontes, enz.

 

Exporteren

Het uitvoeren van goederen naar andere landen.

 

Terug naar de Index

 

- F -

Factorij

Koloniale handelspost van de Nederlanders in de 17e eeuw. Vanuit het binnenland werden hier de specerijen naar toegebracht. Die werden dan per schip naar Amsterdam vervoerd.

 

Family Planning

Het geheel van maatregelen om ervoor te zorgen dat men per gezin minder kinderen krijgt. Hierdoor probeert men de enorme bevolkingsgroei een halt toe te roepen.

 

FAO

Food and Agricultural Organization van de Verenigde Naties. Ze probeert de landbouwopbrengst en -kwaliteit in ontwikkelingslanden te verbeteren.

 

Terug naar de Index

 

- G -

Gabah

Gedorste rijst.

 

Garuda Indonesia

De nationale Indonesische luchtvaartmaatschappij.

 

geboortenbeperking

Geboortenbeperking is het proberen de snelle bevolkingsgroei van een land te stoppen. Dit gebeurt door voorlichting : mensen moeten minder kinderen krijgen en door het geven van voorlichting op het gebied van voorbehoedsmiddelen.

 

Groene Revolutie

Omwenteling in de landbouw met het streven naar een hogere opbrengst per hectare, door toepassing van kunstmest, insecticiden en nieuwe landbouwproducten.

 

Gunung Salak

Een 2211 meter hoge vulkaan, vlak bij Jakarta.

 

Terug naar de Index

 

- H -

Handelsbalans

Het verschil in waarde van de goederen die een land invoert en uitvoert. Voert men meer in dan uit, dan is de handelsbalans negatief.

 

HindoeÔsme

Godsdienst in IndonesiŽ, die steeds meer verdreven is naar het oosten (Bali). De godsdienst is afkomstig uit India en via de Indiers naar IndonesiŽ gebracht.

 

Humus

Laag dode plantenresten in een bos. Hieruit verkrijgen bomen en planten hun voedsel. Door de sterke uitspoeling is in een tropisch regenwoud de humus laag altijd dun.

 

Terug naar de Index

 

- I -

IGGI

Inter Governmental Group of Indonesia. Groep landen die met IndonesiŽ afspraken heeft gemaakt over de aflossing van de schulden die IndonesiŽ heeft.

 

IJstijd

Periode waarin het extreem koud wordt in een groot gebied. Er heerst een poolklimaat. Op de Noord- en Zuidpool wordt sneeuw 'opgeslagen` waardoor de zeespiegel daalt. Gebieden worden door gletsjers en landijs bedekt, waardoor in dat gebied zich grote veranderingen voordoen op het gebied van landschap, grondsoort en bodem.

 

ILO

De Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties (New York). In deze organisatie zitten vrijwel alle landen van de wereld.

 

Immigratie

Een land binnenkomen, met het doel je daar te vestigen.

 

Imperialisme

Het vestigen van koloniŽn, met politieke en economische achtergronden.

 

Industrialisatie

De snelle omwenteling van het met de hand produceren naar machinaal produceren van goederen. Er komen dan steeds meer fabrieken waar de mensen werk vinden. Steden gaan dan sterk groeien.

 

Informele sector

Dienstverlenende beroepen die zeer kapitaalsextensief zijn. Iemand probeert op eenvoudige wijze aan een inkomen te komen. Economisch hebben deze beroepen geen betekenis. Voorbeelden : peuken rapen, fietstaxi' s (becak), schoenpoetsen, auto wassen of bewaken.

 

infrastructuur

Infrastructuur is het geheel aan verbindingen in een bepaald gebied. Onder die verbindingen kun je rekenen alle wegen, waterwegen, spoorwegen, vliegvelden, telefoon, telex, internet en e-mail. In sommige toeristenlanden is de groei van het toerisme zo groot, dat onderhoud, uitbreiding en verbetering van de infrastructuur soms jaren achterloopt bij de vraag.

 

Infrastructuur

Het geheel van verbindingen in een land die communicatie mogelijk maakt. Je moet hierbij niet alleen denken aan wegen, spoorlijnen en vliegvelden, maar ook aan telefoon, pijpleidingen, electriciteitsdraden, computers, enz .

 

Investeringen

Met behulp van kapitaal opzetten van fabrieken, het plaatsen van machines, het moderniseren van verouderde bedrijven, het aanleggen van electriciteit en wegen naar deze bedrijven, enz.

 

Irian Jaya

Irian Jaya is het meest oostelijk gelegen eiland van IndonesiŽ en heette vroeger Nieuw Guinea. De oorspronkelijke bewoners zijn de Papoea's. Het meest afgelegen deel is de Baliemvallei, waar je alleen maar met een vliegtuigje kunt komen.

 

Irrigatie

Kunstmatig bevloeien van land. Zo kan men grond, die eerst tedroog was voor landbouw, wel in gebruik nemen. Het water wordt vaak via een ingenieus systeem van kanaaltjes en bamboebuizen naar de desbetreffende plek geleid.

 

Islam

Belangrijkste godsdienst in IndonesiŽ, daarheen gebracht door de Arabieren. Een islamiet gelooft in God en Allah, zijn profeet. Hij moet leven volgens een aantal vaste regels, de vijf zuilen.

 

Terug naar de Index

 

- J -

Java

Java is het dichtstbevolkte eiland van IndonesiŽ. Van de ongeveer 200.000.000 inwoners van IndonesiŽ leeft ongeveer de helft op Java. Hier ligt ook de hoofdstad van IndonesiŽ 'Jakarta'. Java wordt beschouwd als het centrum van IndonesiŽ.

 

Javaans drama

Problematiek op Jawa, waar 2/3e van de bevolking woont bestaande uit : ongeplande urbanisatie, de bevolkingsgroei en de achterblijvende voedselproductie.

 

Javatrog

Voorbeeld van een trog van grote diepte : 7700 m.

 

Terug naar de Index

 

- K -

Kalimantan

Kalimantan is het grootste eiland van IndonesiŽ. Vroeger heette dit eiland Borneo.

 

Kalkbank

Voor de kust liggende kalkplaten, ontstaan door eeuwenlange kalkafzettingen door koraaldiertjes.

 

Kampong

Indonesisch dorp. We noemen het ook wel een krottenwijk als het bij een stad ligt. De mensen wonen er in eenvoudige houten hutten, er is meestal geen stromend water en electriciteit.

 

Kapitaalsintensief

Een produktiemethode is kapitaalsintensief als er veel dure machines nodig zijn, en er in verhouding tot deze machines weinig arbeidskrachten worden gebruikt. Naast machines is er veel geld nodig voor apparatuur, installaties en gebouwen.

 

Kapitalisme

Economisch bestel waarbij er de nadruk op ligt dat ieder bedrijf zelfstandig mag komen tot winst, en waarbij ze zelf mag bepalen wat men met die winst doet. De overheid bepaalt slechts op de achtergrond de grote lijnen waarbinnen dit moet gebeuren. (wetten)

 

Karbouw

Rundersoort, gebruikt voor z'n trekkracht bij bijv. het ploegen.

 

Karta Peduduk

Bewijskaaart waarop staat dat je in Jakarta werkt en woont. Bezit je deze kaart niet, dat is het je niet toegestaan in Jakarta te gaan wonen. Hiermee probeert men de enorme bevolkingsgroei van Jakarta tegen te gaan.

 

Kindersterfte

Sterften van kinderen voor hun eerste levensjaar.

 

Kleinschalig

Klein wat grootte betreft. De akkerbouw in IndonesiŽ is meestal kleinschalig: de landerijen zijn klein en men produceert voor de zelfvoorziening.

 

koloniŽn

KoloniŽn zijn overzeese gebiedsdelen onder Europees bestuur. Europese landen veroverden in de 15e t/m de 17e eeuw veel gebieden in Afrika, AziŽ en Zuid-Amerika om de daar aanwezige grondstoffen te exploiteren. Meestal ging dit met geweld en onderdrukking gepaard. Tegenwoordig zijn de meeste koloniŽn zelfstandig. Veel toeristen uit de 'moederlanden' gaan nog naar de voormalige koloniŽn van hun eigen land op vakantie. Tachtig procent van de Nederlanders die naar het Caribisch gebied gaan, vieren vakantie op Aruba, Bonaire of CuraÁao.

 

Koopkracht

De hoeveelheid geld die iemand heeft om producten voor te kopen.

 

Koraal

Kleine diertjes die in helder en warm water leven. Ze zetten kalk af waardoor na verloop van tijd uitgestrekte koraalriffen (banken) kunnen ontstaan.

 

Krakatau

Vulkaaneiland, liggend tussen Jawa en Sumatera. In 1883 ontplofte het eilanden werd 18 miljard kubieke meter as en stenen de lucht ingeblazen. Er ontstond een vloedgolf die in de kuststreken 36 duizend mensen het leven kostte. De Krakatau is nog steeds actief.

 

Kruidnagelboom

Altijdgroene tropische boomsoort waarvan de op een spijker gelijkende vrucht als specerij wordt gebruikt.

 

Kwalitatieve honger

Van kwalitatieve honger is sprake als iemand wel eten heeft, maar eten met te weinig vitamines, mineralen en eiwitten. We noemen dit : verborgen honger.

 

Kwantitative honger

Van kwantitatieve honger is sprake als iemand een absoluut tekort aan eten heeft. Dit wordt uitgedrukt in aant al kilojoules per dag.

 

Terug naar de Index

 

- L -

Ladangbouw

Landbouwvorm die nog overal in de tropen voorkomt. Hierbij wordt een stuk tropisch bos ontgonnen door het bijv. in de brand te steken. Tussende stronken verbouwt men een aantal jaren gewassen, tot de grond is uitgeput. Er wordt dus niet bemest. Men trekt dan verder en ontgint een volgend stuk bos.

 

Lahar

Snel bewegende modderstroom op een vulkaanhelling, ontstaan door leeglopen van een meer, het smelten van sneeuw of zware regenval tijdens een uitbarsting van de vulkaan.

 

Landhervorming

Herverdeling van het grootgrondbezit ten behoeve van de grote groep daklozen.

 

Lateriet

Rode, sterk uitgespoelde bodem in de tropen. De rode kleur ontstaat door ophoping van ijzer en aluminium in de bodem.

 

Latex

Melksap van rubberbomen, grondstof voor rubber. Rubberbomen komen in het wild voor, maar worden ook in plantages aangeplant.

 

Latifundio

Grootgrondbezit, veelal met een extensieve vorm van landbouw.

 

Latosol

Rode, sterk uitgespoelde bodem in de tropen. De rode kleur ontstaat door ophoping van ijzer en aluminium in de bodem.

 

Lava

Vloeibare magma, dat uit de krater is komen vloeien.

 

Lokaal verzorgende nijverheid

De lokaal verzorgende nijverheid maakt produkten die bedoeld zijn voor de eigen bevolking. Er wordt dus niets geŽxporteerd.

 

Terug naar de Index

 

- M -

Magma

Vloeibaar gesteente, afkomstig uit het diepere van de aardkorst, wat zich via scheuren en openingen naar buiten werkt. Op het moment dat de magma uitvloeit uit een vulkaan noemen we het lava.

 

Mangrovewoud

Bos in de kuststreek. De bomen staan met lange steltwortels in het water.

 

Minifundio

Zeer kleine deelpachtbedrijfjes, waar bij de pachtsom veelal bestaat uit een deel van de opbrengst in combinatie met diensten aan de heer.

 

moesson

Het woord moesson komt uit het Arabisch en betekent 'jaargetijde'. Niet zoals in Nederland een jaargetijde van ongeveer drie maanden, maar voor een periode van een half jaar. Men onderscheidt de natte en de droge moesson, dus een droog halfjaar en een nat halfjaar. Dit is afhankelijk van de windrichting. In IndonesiŽ is de oostmoesson droog en de westmoesson nat.

 

Moesson

Letterlijk : seizoen. Het is een afwisseling in seizoenen. De ene helft van het jaar is het vochtig, de andere helft droog. Dit geldt in IndonesiŽ met name voor het zuidoosten.

 

Monocultuur

Het verbouwen van slechts ťťn gewas. Als dan de wereldprijs voor dit product daalt, kan dat een klap zijn voor de economie van het land. Tegenovergestelde : polycultuur.

 

Moslim

Belijder van de islam-godsdienst.

 

Multinational

Groot bedrijf met dochterondernemingen over de hele wereld.

 

Terug naar de Index

 

- N -

Nasi

Gebakken rijst.

 

Nationaal Planbureau

De functie van het nationaal planbureau is het maken van plannen voor de economische ontwikkeling van het land. Dit gebeurt steeds voor de periode van vijf jaar.

 

Nationaliseren

Letterlijk het tot je eigendom maken van bedrijven die aan andere landen toebehoren. Het bedrijf is dan al zijn bezittingen kwijt.

 

Nationalisme

Een soort van nationaal bewustzijn. Men voelt zich door taal, gewoontes, een vlag en het volkslied als inwoners sterk met elkaar verbonden.

 

Nepotisme

Verschijnsel, waarbij mensen die werk hebben vanuit hun goede positie familieleden aan een baan helpen.

 

Nootmuskaat

Kern van de vrucht van de gelijknamige boom. Het wordt als specerij gebruikt, bijv. voor de bereiding van bloemkool .

 

Nusa Tenggara

Ook wel : de Kleine Sunda-eilanden. Een slinger van eilanden, ten oosten van Jawa. Hiertoe behoren Bali, Lombok, Sumbaja, Sumba en Flores.

 

Terug naar de Index

 

- O -

Onderontwikkeling

Kenmerken van onderontwikkeling zijn : * zwakke economie en veel ar moede. * verschillen in welvaart. * modernisering vindt slechts plaats op bepaalde plaatsen.

 

Ontwikkelingsland

Ook wel Derde Wereldlanden. Landen die bezig zijn zich te ontwikkelen op het gebied van landbouw en industrie met als doel het terugdringen van de grote armoede van/in het land.

 

OPEC

Letterlijk : Olie Producerende en Exporterende Landen. Groep landen die gezamenlijk probeert de olieprijs zo hoog mogelijk te houden. IndonesiŽ is hier ook lid van. De betekenis van de OPEC voor het bepalen van de olieprijs is de laatste jaren sterk afgenomen.

 

Orde Baru

Letterlijk : Nieuwe Stijl. Vijfjarenplannen voor een gezonde agrarische structuur en industrialisatie.

 

Overloopsteden

Kleine steden buiten de grote stad die de enorme trek van mensen naar de stad kunnen opvangen. In de grote stad is geen plaats voor deze mensen zodat ze zich vestigen in dorpen en steden daar vlak bij.

 

Overruralisatie

Te grote bevolkingsdruk op het platteland. Er is sprake van een economische en sociale overbevolking. (arm en dichtbevolkt)

 

Terug naar de Index

 

- P -

Padi

Indonesisch voor rijst. Rijst is zo belangrijk in IndonesiŽ, dat men meerdere woorden voor rijst heeft. Zo betekent Bibit : jonge rijst-plantjes .

 

Papaja

Meloenboom. Vruchtsoort die in IndonesiŽ tot de in het wild voorkomende soorten voorkomt.

 

Papoea's

Papoea's vormen een bevolkingsgroep op Irian Jaya, voormalig Nieuw Guinea. In de binnenlanden van dit reusachtige eiland in het oosten van IndonesiŽ, leven stammen waarvan de mannen peniskokers dragen. De vrees van cultuurminnaars is dat het huidige toerisme de Papoea's zal vervreemden van hun eigen cultuur.

 

Pasar

Markt.

 

Patjul

Ook wel : hak. Een soort kromme schop, waarmee de bodem wordt losgehakt. Het is een eenvoudige manier van ploegen.

 

Pekarangan

Ook wel : erfbouw. Het kweken van land bouwgewassen op het erf rond de boerderij. Soms is het een soort van moestuin, soms staan er alleen kokospalmen.

 

Peranakans

Chineze bevolkingsgroep. De voorouders van deze Chinezen zijn lang geleden naar IndonesiŽ gekomen. Ze spreken vaak het Chinees niet meer en ook kleding en gewoontes zijn Indonesisch geworden.

 

Pertamina

Indonesisch staatsbedrijf, dat belast is met de winning van aardolie en -gas .

 

Plantage

Zeer groot opgezette landbouwonderneming, die op grote schaal, meestal in monocultuur (een gewas) verbouwd voor de export.

 

Platen

Grote schollen waar werelddelen of zeeŽn op liggen. Deze platen bewegen ten opzichte van elkaar. Sommige drijven naar elkaar toe en anderen van elkaar af.

 

Polycultuur

Het verbouwen van meerdere gewassen op een bedrijf. Hierdoor is het risico van misoogsten en plotselinge daling van de prijzen op de wereldmarkt te spreiden over de verschillende producten. Tegenovergestelde : monocultuur.

 

Prambanan

De Prambanan is een hindoeÔstische tempel op Java in de buurt van de stad Yogyakarta. Nadat deze tempel in ernstig verval was geraakt door de opkomst van de islam, is deze tempel onlangs gerestaureerd. Deze tempel, evenals de Borobudur wordt door veel cultuurtoeristen bezocht. Zie ook: Borobudur.

 

Pull-factoren

Ook wel : attractie- of aantrekkingsfactoren. Het gaat hier om (vermeende) positieve redenen voor mensen om zich in de steden te vestigen.

 

Push-factoren

Ook wel : expulsie- of afstotingsfactoren. Negatieve redenen voor mensen om van het platteland te vertrekken, en naar de stad te gaan.

 

Terug naar de Index

 

- Q -

Terug naar de Index

 

- R -

Repelita

Indonesische naam voor een vijfjarenplan. Hierin staat hoe de economie zich de komende vijf jaar dient te ontwikkelen.

 

Roofbouw

Ladangbouw, waarbij men een stuk oerwoud platbrandt, daar enkele jaren een gewas op verbouwt, en vervolgens verdertrekt om een ander stuk bos plat te branden. De verlaten akkers doen er vele jaren over om zich te 'herstellen`.

 

Ruilvoet

De verhouding tussen de winst die wordt gemaakt bij het exporteren van goederen en grondstoffen, en het bedrag dat moet worden betaald voor de invoer van (eind)produkten. Voor de Derde Wereldlanden valt die ruilvoet meestal slecht uit.

 

Ruimtelijke ongegelijkheid

Van ruimtelijke ongelijkheid is sprake als in een land een bepaalde dienstverlening (of iets dergelijks) slecht over het land is verdeeld. Het ene gebied heeft veel (centrum) het andere 'niets` (periferie).

 

Rupia

Indonesische munteenheid.

 

Terug naar de Index

 

- S -

Sapi

Rundersoort, gebruikt voor z'n trekkracht bij bijv. het ploegen.

 

Savanne

Vegetatie als overgang van tropisch regenwoud naar steppen. Het zijn 'dunne` tropische bossen met veel open plekken. De temperatuur is er tropisch, maar er valt minder neerslag. Meestal is er een bepaalde droge periode.

 

Schollentectoniek

Schollentectoniek houdt in het bewegen van de platen/schollen, waar werelddelen en oceanen liggen, ten opzichte van elkaar. Deze bewegingengaan gepaard met vulkaanuitbarstingen en aardbevingen.

 

Sectorlanden

Beperkt aantal landen waar de Nederlandse overheid ontwikkelingshulp aan geeft. Men richt zich op weinig projekten in weinig landen om ervoor te zorgen dat de projekten goed aangepakt en begeleid kunnen worden.

 

Sisal

Plantensoort, groeiend volgens het idee van de in onze huiskamer veel voork omende yuka. Van de bladeren zijn draden afkomstig voor het maken van touw.

 

Squatter

Letterlijk : krottenwijk.

 

Sterftecijfer

Percetage mensen dat er per jaar sterft, meestal gemeten per 1000 inwoners.

 

Stuwingsregens

Als een wolk tegen een berg opbotst, heeft het de neiging omhoog te gaan. Hierdoor komt de waterdamp in hogere en koudere luchtlagen. Hierdoor treedt condensatie op en gaat het regenen op de helling van de berg. Als de wolk over de berg is daalt hij weer, komt in warmere luchtlagen en zal niet meer voor regen zorgen.

 

Sulawesi

Sulawesi (=Celebes) is een van de eilanden van IndonesiŽ. In de binnenlanden van dit karakteristiek gevormde eiland leven de Toradja's.

 

Terug naar de Index

 

- T -

Tanah Lot

De Tanah Lot is een tempel en heilige plaats voor de Balinezen. Deze tempel wordt bedreigd door projectontwikkelaars die rondom de Tanah Lot een complex met voozieningen als hotels, zwembaden en golfbanen voor de toeristen willen aanleggen. Zie ook: culturele draagkracht.

 

Tegalan

Een niet-bevloeid stuk land, gebruikt voor de akkerbouw. Veel voorkomend in IndonesiŽ. Er wordt vooral mais en cassave op verbouwd.

 

Tektoniek

Endogene krachten (van binnenuit de aarde) : plooiing, breuken en vulkanisme.

 

Terrassering

Hellingen bebouwen met landbouwgewassen. Hiervoor worden op de helling horizontale terrassen gemaakt. Die zorgen er voor dat het regenwater wordt vastgehouden en voorkomen bodemerosie.

 

Toradja's

De Toradja's leven in de binnenlanden van Sulawesi. Opvallend is hun traditionele en karakteristieke huizenbouw. Indrukwekkend zijn hun begrafenisceremonieŽn met voorouderverering. Voor toeristen een attractie van de eerste orde. Zo'n begrafenis is erg kostbaar en erg langdurig. De overledene staat soms maanden gebalsemd boven de grond. Geslachte buffels begeleiden de gestorvene naar de hemel. Vaak worden ze begraven in een rotswand, waar aangeklede poppen, tau-tau wachters, hen bewaken.

 

Totoks

Chinese bevolkingsgroep. Ze zijn vanaf 1920 naar IndonesiŽ gekomen. Ze spreken veelal nog Chinees en hangen ook nog de Chinese gewoontes aan.

 

Traditionele landbouw

Bij de traditionele landbouw wordt gebruikgemaakt van spierkracht en eenvoudige hulpmiddelen. Er worden dus geen machines of kunstmest gebruikt. De opbrengst is vooral bedoeld voor eigen gebruik.

 

Transmigratie

Het verhuizen van het ene naar het andere eiland. In principe wordt hier mee bedoeld het verhuizen van mensen (of gehele dorpen) van het overbevolkte Jawa naar minder dichtbevolkte eiland als Sumatera, Kalimantan, Sulawesi of Irian Jaya.

 

Trog

Langgerekte diepzee, ontstaan waar een schol (ofplaat) onder een andere school duikt. Dit verschijnsel hangt dus samen met de schollentectoniek.

 

tropen

De aarde is verdeeld in verschillende klimaatgordels. Een van die klimaten is het tropisch klimaat. Dit klimaat komt voor rond de evenaar. Kenmerkend voor dit klimaat is de gelijkmatige hoge gemiddelde temperatuur van ruim 25 graden Celsius. Ook de grote hoeveelheden neerslag zijn opmerkelijk. Deze beide kenmerken zijn verantwoordelijk voor een zeer karakteristieke plantengroei in de tropen: het tropisch regenwoud. Volgens KŲppen: A-klimaat. Voor veel toeristen is dit klimaat en de vegetatie een natuurattractie. Dit klimaat komt o.a. voor in IndonesiŽ en het Caribisch gebied.

 

Tsunami

Letterlijk : vloedgolf. Kan ontstaan bij een onderzeese vulkaanuitbarsting of een zeebeving.

 

Terug naar de Index

 

- U -

Uitspoeling

Door zware regenval spoelt het plantenvoedsel met het water diep de grond in, waardoor het voedsel onbereikbaar wordt voor de plantenwortels. In de tropen kennen we de lateriet- of latosolbodems. Deze bodems zijn door uitspoeling rood van kleur.

 

UNCTAD

United Nations Conference on Trade and Development. Oganisatie van de Verenigde Naties die de westerse landen en de Derde Wereldlanden op handelsgebied tot elkaar wil brengen. Hiervoor wil men handelsbelemmeringen wegnemen.

 

UNESCO

United Nations Educational, Scientifical and Cultural Organization. Organisatie die uitwisseling voorstaat op cultureel, onderwijskundig en wetenschappelijk gebied. Onderdeel van de Verenigde Naties.

 

UNICEF

United Nations International Children Emergency Fund. Organisatie die opkomt voor met name de kinderen op de wereld die het niet goed hebben, door ondervoeding, armoede, enz. Onderdeel van de Verenigde Naties.

 

Urbanisatie

Ook wel : verstedelijking. De grote trek van mensen van het platteland naar de stad.

 

Terug naar de Index

 

- V -

V.O.C.

De Verenigde Oost-Indische Compagnie. Een Nederlandse handelsvereniging, op gericht 1602. De VOC voerde vanuit Nederlands IndiŽ specerijen en andere goederen naar Amsterdam, die daar verder werden verwerkt in de trafieken.

 

Verborgen werkloosheid

Als mensen met te veel personen aan een projekt werken, er dus eigenlijk te veel mensen bij werken, spreken we van verborgen werkloosheid. Minder mensen zouden hetzelfdee werk kunnen doen.

 

Verenigde Naties

Organisatie, waar bijna alle landen van dewereld lid van zijn. Ze komt op voor de vrede en voor de armen in de wereld. Unicef richt zichmet name op de kinderen. Het hoofdkantoor bevindt zich in New York (VS).

 

Verstedelijking

Het verschijnsel waarbij steeds meer mensen in steden en steeds minder mensen op het platteland komen te wonen. In IndonesiŽ woont nu ongeveer 25% van de mensen in de steden. In Nederland ligt dat percentage nog veel hoger.

 

Verwoestijning

Letterlijk : het tot woestijn verworden. Door ontbossing en bodemerosie kunnen gebieden die eerst vruchtbaar waren, dorre woestijn worden. Dit is een milieudreiging die bepaalde delen van IndonesiŽ bedreigt.

 

Verzamelen

Manier van leven waarbij je geen landbouw bedrijft om aan eten te komen, maar in het woud op zoek gaat naar eetbare vruchten, kokos, dieren, enz. Hiervan leef je.

 

Vicieuze cirkel

Probleem waar men niet meer uitkomt. Voorbeeld : iemand heeft te weinig eten, is daardoor ondervoed, kan niet goed z'n land verbouwenen krijgt vervolgens een kleine oogst, waardoor men te weinig eten heeft, enz.

 

Vijfjarenplan

Plan van het Nationaal Planbureau, waarin staat hoe de Indonesische economie zich de daaropvolgende vijf jaar dient te ontwikkelen.

 

Vulkanisme

Serie verschijnselen die samenhangen met het bewegen van de schollen (schollentectoniek). Hiertoe behoren vulkanen, aardbevingen en ook geisers en minerale bronnen.

 

vulkanisme

Verschijnselen aan het aardoppervlak waarbij het inwendig vuur merkbaar wordt. Voor veel toeristen is vulkanisme een reden om naar een bepaald gebied te gaan. Hierbij kan gedacht worden aan warmwaterbronnen met zwaveldampen die geneeskrachige werking zouden hebben. Ook de imposante verschijnselen (uitbarstingen, geysers, etc.) van het vulkanisme trekken veel toeristen. Bovendien kent de natuur in vulkanische gebieden veel bijzondere kenmerken.

 

Terug naar de Index

 

- W -

Wajang

Indonesisch poppenspel. De poppen vertellen een verhaal bij de muziek van de gamalan. De poppen worden als schaduwen geprojecteerd op een wit doek.

 

Terug naar de Index

 

- X -

Terug naar de Index

 

- Y -

Terug naar de Index

 

- Z -

Zelfvoorziening

De produkten die men verbouwt of maakt zijn voor eigen gebruik bedoeld, niet om te verkopen. Zelfvoorziende landbouw noemt men ook wel bevolkingslandbouw of traditionele landbouw.

 

Zuigelingensterfte

Sterfte van kinderen voor hun eerste levensjaar per 1000 levendgeborenen per jaar.

 

Terug naar de Index

 

© 2001, Noordelijke Hogeschool Leeuwarden